تعامل و تقابل کارگروه ضربت با دولت امینی و دربار پهلوی برای ایجاد اصلاحات از بالا (1340-1342)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

کارشناس آزادسازی اسناد. سازمان اسناد و کتابخانه ملی.

چکیده

سیاست خارجی حکومت پهلوی در دهة سی شمسی برخوردار از یک اصل راهبردی گردید و آن گره خوردن سرنوشت سیاست خارجی ایران با آمریکا در تقابل با کمونیسم بود. ناتوانی حاکمیت ایران در حل بحران‌ها و نقش نوین آمریکا بعد جنگ جهانی دوم در این تقابل مؤثر بود. دولت کندی، برای مسئله‌یابی و تعریف ماهیت چالش‌های حاکمیتی ایران کارگروهی ویژه ایجاد کرد که بهترین سدّ را در مقابل جریانات کمونیستی و ایجاد ثبات برای دستگاه پهلوی، «اصلاحات از بالا» تعریف می‌کرد. تأکید کارگروه بر اصلاحات لیبرالی و پیشرفت اجتماعی و اقتصادی، تلاشی برای حفظ و ثبات دستگاه حاکمة ایران بود که در خطر کمونیسم و انقلابات اجتماعی قرار گرفته بود.

هدف: بررسی ماهیت سیاسی و اقتصادی کارگروه ضربت و این که چگونه تدبیر «اصلاحات برای ایران» کارگروه ضربت، در تصمیمات کلان سیاسی و اقتصادی ایران اثرگذار شد؟

روش / رویکرد: این پژوهش با شیوة توصیفی-تحلیلی و با بهره‌گیری از اسناد و گزارش‌های وزارت امور خارجة آمریکا آماده و ارائه گردیده است.

یافته‌ها و نتایج: برپایه یافته‌ها، کارگروه ضربت، توسعة درون‌زای ایران از طریق حمایت‌های مالی و فنی آمریکا در دهة سی و چهل شمسی را یک پروسة زمان‌بر و تنش‌زا معرفی کرد که بر بی‌ثباتی حکومت پهلوی و ضعف نفوذ آمریکا در ایران اثرگذار بود. با توصیة کارگروه ضربت، دولت کندی شاه را ملزم کرد تجربة «انقلاب کنترل شده» را در یک سو با هدف تقلیل کمک‌های خارجی و ترویج شیوة زندگی آمریکایی و در سوی دیگر، به عنوان تنها راه علاج ایران در مقابل نفوذ کمونیسم تجویز کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Interaction and Confrontation of the Task Force With the Amini Government and the Pahlavi Court to Create Reforms From Above (1961-1963)

نویسنده [English]

  • Farhad Nambaradarshad
Document Release Expert. National Archives and Library Organization.
چکیده [English]

The foreign policy of the Pahlavi regime in the 1930s had a strategic principle, which was the tying of the fate of Iran's foreign policy with that of the United States in its confrontation with communism. The inability of the Iranian government to resolve crises and the new role of the United States after World War II were effective in this confrontation. The Kennedy administration created a special task force to identify problems and define the nature of Iran's governance challenges, which defined "reforms from above" as the best barrier against communist trends and creating stability for the Pahlavi regime. The task force's emphasis on liberal reforms and social and economic progress was an attempt to maintain the status quo and the stability of the Iranian ruling system, which was in danger of communism and social revolutions.
Purpose: To examine the political and economic nature of the task force and how the task force's "reforms for Iran" plan affected Iran's macro-political and economic decisions?
Method and Research Design: This study was prepared and presented in a descriptive-analytical manner using documents and reports of the US Department of State.
Findings and Conclusion: Based on the findings, the Task Force identified Iran’s endogenous development through US financial and technical support in the 1930s and 1940s as a time-consuming and stressful process that affected the instability of the Pahlavi regime and the weakness of US influence in Iran. With the recommendation of the Task Force, the Kennedy administration forced the Shah to experiment with a “controlled revolution” on the one hand with the aim of reducing foreign aid and promoting the American way of life, and on the other hand, as the only way for Iran to combat the influence of communism.

Purpose: To examine the political and economic nature of the task force and how the task force's "reforms for Iran" plan affected Iran's macro-political and economic decisions?

Method and Research Design: This study was prepared and presented in a descriptive-analytical manner using documents and reports of the US Department of State.

Findings and Conclusion: Based on the findings, the Task Force identified Iran’s endogenous development through US financial and technical support in the 1930s and 1940s as a time-consuming and stressful process that affected the instability of the Pahlavi regime and the weakness of US influence in Iran. With the recommendation of the Task Force, the Kennedy administration forced the Shah to experiment with a “controlled revolution” on the one hand with the aim of reducing foreign aid and promoting the American way of life, and on the other hand.

کلیدواژه‌ها [English]

  • John F. Kennedy
  • Task Force
  • Ali Amini
  • Communism
  • Liberal reforms
  • Financial Aid
منابع
اسناد
مرکز اسناد انقلاب اسلامی (مراسان): شماره‌بازیابی: 01671.
منابع اصلی
اسناد نهضت آزادی ایران 1340-1344. (1361). (ج2). تهران: چاپخانۀ رایکا.
روستو، والت ویتمن. (1388). مراحل رشد اقتصادی. (مهدی تقوی و شعله باقری، مترجمان). تهران: دانشگاه آزاد اسلامی.
روستو، والت ویتمن. (1374). نظریه‌پردازان رشد اقتصادی. (مرتضی قره‌باغیان، مترجم). تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
شهبازی، عبدالله. (1374). ظهور و سقوط سلطنت پهلوی: جلد دوم: جستارهایی از تاریخ معاصر ایران. تهران: اطلاعات.
کندی، جان فیتز جرالد. (1342). استراتژی صلح. (عبداله گله‌داری، مترجم). تهران: شرکت سهامی افست.
گودرزی، منوچهر و دیگران. (1381). توسعه در ایران: 1320-1357. تهران: گام.
لاجوردی، حبیب. (1384). خاطرات عبدالمجید مجیدی، تاریخ شفاهی هاروارد: مرکز مطالعات خاورمیانه دانشگاه هاروارد.
یوناه، الکساندر؛ نانز، الن. (1378). تاریخ مستند روابط دوجانبۀ ایران و ایالات متحدۀ آمریکا. (سعیده لطفیان و احمد صادقی، مترجمان). تهران: قومس.
تحقیقات جدید
آبراهامیان، یراوند. (1377). ایران بین دو انقلاب. (احمد گل‌محمدی و ابراهیم ولیلایی، مترجمان). تهران: نی.
اسکندریان، گوهر. (1401). روابط ایران و آمریکا از 1942-1960. (گارون سارکیسیان، مترجم). تهران: ثالث.
باقی، عمادالدین. (1370). بررسی انقلاب ایران. (ج1). قم: تفکر.
بلک، کریستین. (1401). رویارویی آمریکا و شوروی در ایران 1324-1341. (نصرالله پورمحمدی املشی، مترجم). تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
بلیک، کریستین. (1394). روابط خارجی ایران از 1320 تا 1341. (علی باقری دولت‌آبادی و حوریه دهقان، مترجمان). یاسوج: مخاطب.
بور، ویلیام. (1401). دیپلماسی با صدای بلند: تاریخ شفاهی سیاست خارجۀ آمریکا در ایران (دورۀ پهلوی دوم). (ج1). (گروه مترجمین انتشارات ایران، مترجم). تهران: موسسۀ انتشاراتی روزنامۀ ایران.
بیگدلو، رضا. (1395). دیپلماسی عمومی آمریکا در ایران در دورۀ پهلوی دوم. تهران: مؤسسۀ فرهنگی‌هنری و انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
بیل، جیمز. (1371). شیر و عقاب. (فروزنده برلیان (جهانشاهی)، مترجم). تهران: فاخته.
جعفر شریف‌امامی به‌روایت اسناد ساواک. (1385). تهران: مرکز بررسی اسناد تاریخی.
جیروند، عبدالله. (1368). توسعۀ اقتصادی. تهران: مولوی.
حسینی، سیدمحمد. (1394). سیاست خارجی ایالات متحدۀ آمریکا در خلیج فارس: از ترومن تا اوباما 1945-2012. تهران: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
روبین، باری. (1363). جنگ قدرت‌ها در ایران. (محمود مشرقی، مترجم). تهران: آشتیانی.
سحابی، عزت‌الله. (1399). با تاریخ در صحنه: گفت‌وگو با مهندس عزت‌الله سحابی. (حمید بصیرت‌منش، کوشش‌گر). تهران: مؤسسۀ چاپ و نشر عروج.
سنجر، ابراهیم. (1368). نفوذ آمریکا در ایران. تهران: ابراهیم سنجر.
سو، آلوین. ی. (1392). تغییر اجتماعی و توسعه: مروری بر نظریات نوسازی، وابستگی و نظام جهانی. (محمود حبیبی مظاهری، مترجم). تهران: پژوهشکدۀ مطالعات راهبردی.
عاقلی، باقر. (1374). نخست‌وزیران ایران از انقلاب مشروطه تا انقلاب اسلامی. تهران: جاویدان.
کاتوزیان، محمدعلی (همایون). (1393). اقتصاد سیاسی ایران: از مشروطیت تا پایان سلسلۀ پهلوی. (محمدرضا نفیسی و کامبیز عزیزی، مترجمان). تهران: مرکز.
گازیوروسکی، مارک. (1371). سیاست خارجی آمریکا و شاه: بنای دولتی دست‌نشانده در ایران. (فریدون فاطمی، مترجم). تهران: مرکز.
لیلاز، سعید. (1392). موج دوم، تجدد آمرانه در ایران. تهران: نیلوفر.
مهدوی، عبدالرضا (هوشنگ). (1380). سیاست خارجی ایران در دوران پهلوی: 1300-1357. تهران: پیکان.
واعظی، حسن. (1379). ایران و آمریکا: بررسی سیاست‌های آمریکا در ایران. تهران: سروش (انتشارات صداوسیما).
همراز، ویدا. (1381). بررسی اهداف و عملکرد اصل چهار ترومن (هیئت عملیات اقتصادی آمریکا در ایران). تهران: وزارت امور خارجه.
هوگلاند، اریک. (1381). زمین و انقلاب در ایران 1340-1360. (فیروزه مهاجر، مترجم). تهران: شیراز.
مقاله
احمدیان، قدرت؛ بنی‌اشرف، سیدامیرحسین. (1394). «ضعف‌های متدولوژیک روستوگرایی در برنامه‌های توسعۀ پهلوی دوم». فصل‌نامۀ رهیافت انقلاب اسلامی، سال نهم، شمارۀ 31، صص 85-104.
بیگدلو، رضا؛ مرسلی، ثریا. (1396). «دیپلماسی عمومی آمریکا در ایران دورۀ پهلوی (مطالعۀ موردی: سپاهیان صلح 1341-1355)». تاریخ‌نامۀ انقلاب، سال اول، شمارۀ اول، صص 61-83.
خرم‌شاد، محمدباقر؛ موسی‌نژاد، محمدجواد. (1396). «دولت پهلوی، اصلاحات ارضی و نظریۀ توسعۀ روستو». فصل‌نامۀ علوم اجتماعی، سال 24، شمارۀ 76، نوبت بهار، صص 145-174.
عنبری، موسی؛ طالب، مهدی. (1385). «دلایل ناکامی نظام برنامه‌ریزی توسعه در ایران عصر پهلوی دوم»، مجلۀ مطالعات جامعه‌شناختی، شمارۀ 27، صص 181-204.
مظفری‌نیا، مهدی و دیگران. (1395). «اندیشه‌شناسی سیاسی نظریۀ مراحل رشد اقتصادی روستو». فصل‌نامۀ مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، دورۀ هشتم، ش2، نوبت بهار، صص 157-176.
موسوی جشنی، سیدصدرالدین. (1398). «دکترین کندی از نظریه تا عمل: بررسی پیامدها برای آمریکای لاتین و ایران». پژوهش‌نامۀ متین، سال 21، شمارۀ 84، نوبت پاییز، صص 49-72.
مهام، محمود. (1397). «اصل چهار و تغییر اجتماعی در ایران (معرفی و نقد کتاب بررسی اهداف و عملکرد اصل چهار ترومن)». فصل‌نامۀ پژوهش‌های روستایی، دورۀ نهم، شمارۀ پیاپی 33، صص 148-158.
هزاوه‌ای، مرتضی. (1385). «تأثیرپذیری سیاست‌های توسعه در ایران از الگوی مسلط غربی». دوفصل‌نامۀ دانش سیاسی، شمارۀ 4.
Latin resources
Book
“Ali Amini”. In an interview recorded by Habib Ladjevardi, December 3, 1981, Paris, France, Tape 4, Iranian Oral History Collection, Harvard University.
Ashraf, Ahmad, Banuazizi, Ali. (1980). “Policies and Strategies of Land Reforms in Iran”. In: Inayatullah (ed.). Land reform: Some Asian Experiences. Kyala Lampur: APDAC.
Department of State. “Central files”. 611.88/10-1867, secret.
Department of State. “NEA/GT I files”. lot 66 d 173, Task force on iran.
Foreign relation of the United States, 1961-1963, Volume XVII, Near East, 1961-1962. (1994). (Nina J. Noring, Editor). United States Government Printing Office Washington. p253.
“Harney, Desmond”. In an interview recorded by Habib Ladjevardi, October15, 1985, London, England, Tape 2, Iranian Oral History Collection, Harvard University.
Packenham, Robert. (1973). Liberal America and the Third World: Political Development Ideas in Foreign Aid and Social Science. Princeton University Press.
Kolko, Gabrail. (1969). The Roots of American Foreign policy: an Analysis of Power and Purpose. Boston: Beacon Press.
“Report by Chairman of Iran Task Force”. (1961). Foreign Relations of the United States. Vol. 17. Washington D.C.
Rostow, W. W. (1960). The Stage of Economic Growth: A Non-Communist Manifesto. Cambridge.
Article
Brew, Gregory. (2017). “What They Need is Management: American NGO the Second Seven Year Plan and Economic Development in Iran, 1954–1963”. The International History Review, 41(1), pp 1-22.
Summitt, April R. (2004). “For a White Revolution: John F. Kennedy and the Shah of Iran”. The Middle East Journal, Vol. 58, No. 4 (Autumn, 2004), pp. 560-575.