نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• سیدمحمود سادات بیدگلی ¹
• محمود سرخانزاده ²
• حمید نجار ²

¹ دانشیار تاریخ پژوهشکدۀ امام‌خمینی و انقلاب اسلامی، تهران، ایران

² دانشجوی دکتری تاریخ انقلاب اسلامی، پژوهشکدۀ امام خمینی و انقلاب اسلامی، تهران، ایران

چکیده

هدف: بررسی و شناخت ابعاد تاریخی و اجتماعی مهاجرت‌های ناشی از بی‌آبی و خشک‌سالی در منطقۀ سیستان در دورۀ پهلوی دوم با تمرکز بر اسناد سازمان اسناد و کتاب‌خانۀ ملی ایران.
روش/رویکرد پژوهش: پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و برپایۀ اسناد سازمان اسناد و کتاب‌خانۀ ملی ایران به‌دنبال پاسخ به پرسش‌های زیر است:

بحران بی‌آبی در سیستان در دورۀ پهلوی دوم، چگونه از مسئله‌ای طبیعی به معضلی اجتماعی و مهاجرت جمعی بدل شد؟
در این فرایند چه نقش و کارکردی را برای سیاست‌های دولتی، نهادهای محلی و کنش‌های مردمی می‌توان قائل شد؟
چه سازوکارهایی در ناکارآمدی مدیریت این بحران نقش داشته‌اند؟

یافته‌ها و نتیجه‌گیری: منطقۀ سیستان در دورۀ پهلوی دوم با بحران بی‌آبیِ ناشی از قطع آب رود هیرمند ازسوی افغانستان و ناکارآمدی سیاست‌های دولت مواجه شد. ساکنان سیستان وضعیت بی‌آبی خود را از دولت پیگیر بودند؛ زیرا ازنظر آنان قطع آب در سیستان نتیجۀ ضعف و بی‌عملی دولت بود. شرایط بدِ اقلیمی، عمل حشر یا بیگاری، ازدست‌رفتن فصل کشت و وقفه‌های طولانی‌مدت (چندین‌ساله) در کشت محصول براثر بی‌آبی، تنگی معیشت ناشی از خشک‌سالی و نداشتن کارِ جایگزین کشاورزی، اختلافات مقامات دولتی در سطح ملی و محلی، کمبود اعتبارات و اجرانشدن طرح‌های توسعه‌ای برای بهبود وضعیت زیرساخت‌های آبیاری در سیستان، و اختلاف اهالی سیستان با یکدیگر موجب کم‌اثرشدن اقدامات عمرانی در سیستان شد و از عوامل مؤثر در مهاجرت از سیستان بود.

کلیدواژه‌ها

• مهاجرت
• پهلوی دوم
• سیستان
• خشک‌سالی
• سازمان اسناد و کتاب‌خانۀ ملی ایران
• پژوهش اسنادی

موضوعات

• تحقیقات تاریخی مبتنی بر اسناد

عنوان مقاله [English]

The Dynamics of Migration from Sistan during the Second Pahlavi Period: Focus on Water Shortage and Drought

نویسندگان [English]

• SeyyedMahmood Sadat Bidgoli ¹
• Mahmoud Sarkhanzadeh ²
• Hamid Najar ²

¹ Associate Professor, Department of History, Research Institute of Imam Khomeini and Islamic Revolution, Tehran, I. R. Iran

² PhD Student in History of Islamic Revolution ,Research Institute of Imam Khomeini and Islamic Revolution, Tehran, Iran

چکیده [English]

Purpose: The primary aim of this research is to study and understand the social and historical dimensions of migrations caused by water scarcity and drought in the Sistan region during the Second Pahlavi period, according to the National Archives and Library of Iran documents. This study attempts to seek answers to the following questions: How did the water scarcity crisis in Sistan during the Second Pahlavi regime transform from a natural phenomenon to a social phenomenon and trigger mass migration? What were the contributions of state policies, local institutions, and popular actions in this process? What are the mechanisms that resulted in failure in managing this crisis?
Method and Research Design: This research has a descriptive-analytical and historical method, relying principally on documents at the National Archives and Library of Iran. Library resources pertaining to the subject matter were also utilized.
Findings and Conclusions: During the Second Pahlavi era, Sistan faced a water shortage crisis because of the Helmand River diversion by Afghanistan and the ineffectiveness of government policies. People blamed the government, seeing the water cuts as the result of official weakness and inaction. The reasons were adverse climatic conditions, compulsory labor, loss of crop-growing seasons, long-term interruption in the cultivation of crops because of water shortages, livelihood difficulties caused by drought and lack of alternative farm activities, disagreements among national and local government leaders, shortage of money, inability to execute development plans meant to expand irrigation systems, and disagreements among the inhabitants themselves. These parameters cumulatively discouraged the development process in Sistan and caused migration from this area.

کلیدواژه‌ها [English]

• Migration
• Second Pahlavi Era
• Sistan
• Drought
• Archival Research