نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• حشمت الله عزیزی ¹
• داریوش رحمانیان ²
• هوشنگ خسروبیگی ³
• محمد رستمی ⁴

¹ دانشجوی دکتری دانشگاه پیام نور

² استادیار دانشگاه تهران

³ دانشیار دانشگاه پیام نور

⁴ استادیار دانشگاه پیام نور

چکیده

هدف: این پژوهش بر آن است تا به بررسی شکلی و محتوایی «دستورالعمل حکومت بنادر خلیج‌فارس» به‌عنوان یکی از اسناد مهم و ارزشمند به‌جای مانده از دورة قاجاریه دربارة منطقة استراتژیک و مهم خلیج‌فارس بپردازد.
روش/رویکرد: این مقاله بر پایة اسناد آرشیوی و منابع کتابخانه‌ای و به روش توصیفی و تحلیلی نگاشته شده است.
یافته‌ها و نتایج: در بازخوانی و چاپ این کتابچه اشتباهات فاحشی رخ‌داده است. مشیرالدوله به‌عنوان وزیر امور ‌خارجه و امین‌السلطان به‌عنوان صدراعظم عصر مظفری از اهمیت و جایگاه حیاتی و تاریخی خلیج‌فارس و بنادر و جزایر جنوب ایران آگاه و مطلع بوده‌اند. آن‌ها در این دستورالعمل بر موضوعات مهمی همچون توجه به کنسولگری‌ها و چگونگی روابط با دول بیگانه، جلوگیری از استملاک بیگانگان در خاک بنادر، سوءاستفاده‌های انگلیسی‌ها و مأموران محلی از تلگراف‌خانه، مراقبت از کشتی پرسپولیس، ادارة امور گمرک و تذکرة بنادر و وظایف شخص حکمران بنادر در قبال این مسائل پرداخته‌اند. همچنین از دلایل مهم بی‌توجهی و غفلت نسبت به بنادر و جزایر خلیج‌فارس در این دوره، سازمان اداری فاسد و فرسودة قاجار، نبود ثبات در مدیریت و تعدد مراکز تصمیم‌گیری در خصوص بنادر، حضور کشورهای استعمارگر خارجی مانند انگلستان و سیاست استعماری آن‌ها در منطقه و ضعف نیروی نظامی و ناوگان دریایی است.

کلیدواژه‌ها

• خلیج‌فارس
• بنادر جنوب
• میرزا نصرالله خان مشیرالدوله
• دستورالعمل
• رضاقلی‌خان سالارمعظم

موضوعات

• تحقیقات تاریخی مبتنی بر اسناد

عنوان مقاله [English]

Examining a government policy document regarding the Persian Gulf (1898)

نویسندگان [English]

• Heshmat Azizi ¹
• Daryush Rahmanian ²
• Hoshang Khosrobeigi ³
• Mohammad Rostami ⁴

¹

²

³

⁴

چکیده [English]

Purpose: This paper examines an important late Qajarid policy document regarding the Persian Gulf.
Method/Research Design: Archival records and library resources were consulted to prepare this paper
Findings: The content of the policy document examined clearly shows that both Moshir-al-Dowleh (the Minister of Foreign Affairs) and Amin-al-Soltan (The Prime Minister) had a good understanding of the importance of the Persian Gulf for national interests. In the document, the governor of the region is advised to pay close attention to the activities of foreign embassies, to prevent foreign nationals from owning properties, to prevent British officials and other British nationals from what they considered was misuse of the telegraph facilities, and to pay attention to the maintenance of the Persepolis ship and the customs house in Bushehr.

کلیدواژه‌ها [English]

• Persian Gulf
• Nasrollah Moshir ad-Dowleh
• Great Britain