نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

• الهه محبوب فریمانی

کارشناس پژوهش سازمان کتابخانه ها موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی

چکیده

هدف پژوهش:
پژوهش حاضر با تمرکز بر آستان قدس رضوی، در پی آن است که انواع خدمات ارائه‌شده به کودکان از دوره صفوی تا پایان پهلوی اول را بررسی کند و میزان اختصاص مصارف موقوفات این نهاد به امور مرتبط با کودکان را تبیین نماید.
روش پژوهش
این پژوهش بر پایه بررسی و تحلیل اسناد تاریخی و آستان قدس رضوی انجام شده و رویکردی توصیفی–تحلیلی دارد.
یافته‌ها
• از دوره صفوی، آموزش کودکان یتیم ـ اغلب با تأکید بر سیادت ـ از محل موقوفات حرم رضوی تأمین می‌شد.
• در دوره قاجار، علاوه بر استمرار آموزش ایتام، نگهداری کودکان شیرخوار سرراهی نیز مورد توجه قرار گرفت و نیروهایی به‌طور مستقیم برای این منظور در حرم گماشته شدند. در سال‌های آغازین پهلوی اول، این اقدامات با تأسیس «پرورشگاه رضوی» به شکلی نهادی و سازمان‌یافته ادامه یافت.
• افزون بر نیات واقفان، برخی متولیان آستان قدس نقش فعالی در توسعه، سامان‌دهی و گسترش خدمات حمایتی ویژه کودکان ایفا کرده‌اند.
نتیجه‌گیری
یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که آستان قدس رضوی، به‌عنوان یک نهاد مذهبی، نقشی مستمر و مؤثر در حمایت از کودکان، به‌ویژه گروه‌های آسیب‌پذیر، ایفا کرده است. این نقش نه‌تنها مبتنی بر موقوفات، بلکه متأثر از کنش‌گری فعال متولیان در پاسخ به نیازهای اجتماعی هر دوره بوده است.

کلیدواژه‌ها

• کودکان
• تاریخ کودکی
• خدمات آموزشی
• مکتب‌خانه
• پرورشگاه رضوی
• موقوفات
• آستان قدس رضوی

موضوعات

• تحقیقات تاریخی مبتنی بر اسناد

عنوان مقاله [English]

Children’s Social and Educational Services at Astan Quds Razavi (From the Safavid Era to the End of the First Pahlavi Period)

نویسنده [English]

• Elahe Mahboob

چکیده [English]

Purpose: This study examines the role of Astan Quds Razavi in the protection and support of children from the Safavid period to the end of the First Pahlavi era, and seeks to elucidate the various types of supportive and educational services provided to children, as well as the degree to which such services rely upon endowed revenues and the policy orientations of the custodial authorities.
Method and Research Design: Employing a descriptive-analytical approach, this research systematically examines historical documents and extant records housed in the archives of Astan Quds Razavi. Data were collected and interpreted through rigorous archival analysis, administrative reports, and corroborating historical evidence.
Finding and Conclusion: The results indicate that from the Safavid period onward, the education of orphans, particularly those of Sayyid lineage, was funded through endowments dedicated to the Holy Shrine of Imam Reza. During the Qajar period, in addition to the continued provision of education, the care of abandoned infants also received attention, and specific personnel were appointed within the shrine for this purpose. In the early years of the First Pahlavi period, these efforts continued in a more organized and institutionalized form with the establishment of the "Razavi Orphanage" (Parvareshgah-e Razavi). The findings suggest that the supportive services of Astan Quds Razavi resulted from the interaction between the charitable intentions of benefactors, who allocated endowments to philanthropic causes, and the proactive agency of the trustees in responding to the social needs of each era—a dynamic that led to the sustainability and institutionalization of support for vulnerable children.

کلیدواژه‌ها [English]

• Children
• History of Childhood
• Educational Services
• Traditional Elementary School (Maktabkhaneh)
• Razavi Orphanage
• Endowments
• Astan Quds Razavi