نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

• وحید حیدری

مربی، عضو هیئت‌علمی دانشکدة هنر دانشگاه سمنان

چکیده

هدف: بررسی کمی و کیفی اسناد تصویری بازمانده از ایران قدیم با موضوع معماری و شهرسازی.
روش: تحلیل مدارک آرشیوی، بررسی‌های باستان‌شناسی، تاریخ مکتوب و تاریخ معماری.
یافته‌ها: این تحقیق نشان از تفاوت در تعدد و کیفیت مدارک تاریخی تصویری دارد. همچنین با وجود تکثر اسناد در برخی مقاطع، از برخی دوران تاریخی سند تصویری زیادی موجود نیست. بیشتر مدارک تصویری به‌دست‌آمده از دوره تاریخی پیش از اسلام به حوزه‌های تمدنی جیرفت و ایلام باستان برمی‌گردد. همچنین مدارکی مربوط به معماری ماد و اورارتو وجود دارد که به نظر می‌رسد به‌قصد مستندسازی تولید شده‌اند. از اوایل دوران اسلامی تا پهلوی، مدارک تصویری با روالی صعودی و نامنظم به‌صورت کمی و کیفی افزایش می‌یابند. این اسناد تا دوران ایلخانی عمدتاً در حوزة جغرافیا هستند؛ اما پس‌ازآن و تا اواسط قاجار به‌صورت محتوایی تنوع می‌یابند. نکته مهم از دوره اخیر واقع‌گرا بودن مدارک تولیدشده توسط مستشرقین در مقابل سبک تزئینی ایرانیان است. از اواسط قاجار شیوه‌های مستندسازی توسعه فنی می‌یابد؛ ولی آنچه می‌توان از آن به‌عنوان مستندسازی نظام‌مند یادکرد به بعد از دوران پهلوی برمی‌گردد.
نتیجه‌: مستندسازی تصویری در ایران روندی متغیر و توأم با قوت و ضعف دارد؛اما گرایش به واقع‌نمایی در سده اخیر افزایش داشته است. برخی از این مدارک از ابتدا با هدف مستندسازی تولیدشده‌اند و بعضی دیگر با اهداف دیگر تولیدشده و با گذشت زمان ماهیت سند یافته‌اند.

کلیدواژه‌ها

• اسناد تصویری
• اسناد معماری و شهرسازی
• مستندسازی نظام‌مند

موضوعات

• مطالعات آرشیوی

عنوان مقاله [English]

Visual Documentation of the Iranian Architecture and Urbanism Relics: an Analytical review

نویسنده [English]

• Vahid Hidary

چکیده [English]

Purpose: Examining the quality and the quantity of the visual architectural and urban design documents.
Method/Research Design: Analysis is based on archival documents, archaeological reports, and library resources.
Findings: Findings show differences in the number of visual documents from different periods. Most of the visual documents found belong to the ancient times, mostly from Elamid and Jiroft civilizations. Some also represent Urartu and Medes architectures. In the post-Islamic era, the quality of visual documentation has improved. Documentation of the Ilkhanid period (13^th century) is more of urban design. Since the middle Qajar period onwards, the methods of documentation have developed technically. However, what we can safely call systematic documentation only started in the 20^th century.
Conclusion: Iranian visual documentation is diverse. Tendency towards realism is especially evident since the 20^th century. Some documents are produced to reflect a physical concept and others are generated for other purposes.

کلیدواژه‌ها [English]

• visual documents
• architectural and urbanism documents
• systematic documentation