نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• محسن محمدی آچاچلویی ¹
• محمد حدادی ^{2، 3}

¹ دانشجوی دکترای مرمت اشیای فرهنگی و تاریخی دانشگاه هنر اصفهان

² کارشناس ارشد مرمت اشیای فرهنگی و تاریخی

³ کارشناس مرمت سازمان اسناد و کتابخانۀ ملی ایران

چکیده

عکس، از اسناد مهم در زمینۀ بازیافت تصویری فرهنگ و تمدن گذشته در تاریخ معاصر به شمار می‌رود. تغییرات ساختاری در عکس‌های تاریخی، با توجه به عوامل موثر بر آن‌ها در طول زمان، منجر به آسیب‌های تصویری متعددی می‌شود. تغییر ساختارهای تشکیل‌دهندۀ عکس، آسیب‌های بصری در آن را به دنبال خواهد داشت که می‌تواند موجب تغییرات مفهومی و زیبایی‌شناختی در آن گردد.
هدف: این پژوهش به بررسی تغییرات شیمیایی منجر به آسیب در دو عکس پایه کاغذی متعلق به سال‌های انتهایی دورۀ قاجار و اوایل دورۀ پهلوی می‌پردازد، که شامل معرفی عکس‌های مورد نظر، بررسی وضعیت آن‌ها و دلایل آسیب دیدن این عکس‌ها با توجه به آزمایش‌های انجام شده می‌باشد.
روش/ رویکرد پژوهش: ارزیابی‌ها و آزمایش‌ها، با استفاده از آزمایش SEM/EDS و FTIR بر روی نمونه‌ها انجام شد و بر اساس نتایج به دست آمده آسیب‌های موجود مورد بررسی قرار گرفتند.
نتیجه‌گیری: بر اساس نتایج، معلوم شد که داروی ثبوت بیش از میزان مجاز بر روی عکس‌ها وجود دارد که این امر نشان‌دهندۀ شست‌وشوی ناکافی پس از ثبوت، در فرآیند ظهور عکس می‌باشد. باقی‌ماندۀ این ماده، با نفوذ بر روی لایۀ تصویر در طول زمان، در حضور رطوبت، لکه‌های سولفیدی را تشکیل داده است. از طرف دیگر، تجزیۀ داروی ثبوت، باعث ایجاد نواحی زرد مایل به قهوه‌ای در تصاویر شده است و تجمع نقره در سطح محوشدگی تصاویر را موجب گردیده که در نمونۀ پهلوی از شدت بیشتری برخوردار است. استفاده از دی‌اکسیدتیتانیوم، به عنوان رنگدانۀ سفید در پایۀ کاغذ عکس مربوط به دورۀ پهلوی اول، انفصال لایه‌ها را تشدید کرده است. در واقع، عدم شست‌وشوی کافی پس از ثبوت و ضعف تکنیکی در مراحل تولید عکس و نگهداری آن مهم‌ترین عوامل اولیۀ شکل‌دهندۀ آسیب‌های کنونی در این تصاویر تشخیص داده شد.

کلیدواژه‌ها

• عکس
• پایه کاغذ
• تخریب شیمیایی
• ثبوت
• قاجار
• پهلوی

عنوان مقاله [English]

Assesment of Chemical Degradation in Two Paper-Based Photographs Related to Late Qajar and Early Pahlavi Era

نویسندگان [English]

• Mohsen Mohammadi ¹
• Mohammad Hadadi ^{2 3}

¹

²

³

چکیده [English]

Purpose: Photographs are important records in the process of visual representation of the past culture and civilization in contemporary history. Some changes happen in the structure of historical photographs over time, which may lead to many visual distortions and consequently some conceptual and aesthetic alterations in them. The purpose of this research is to study the chemical degradation that has occurred in two paper-based photographs related to late Qajar and early Pahlavi era. The study includes a description of the two photographs, an assessment of their condition and identification of degradation factors based on the experiments carried out.
 
Methodology/ Approach: The present study has applied the methods of SEM/ EDS and FTIR to assess the chemical degradation which has occurred in the two photographs.
Conclusion: The results of this study indicate that excess fixing agent has remained on the photographs because of insufficient washing of the fixer during the developing process. The residual fixer has penetrated the emulsion layers and has caused sulfating stains over time because of exposure to humidity. The decomposition of the fixer remaining on the photographs has resulted in some brownish yellow areas and the accumulation of silver on the surface. This has caused fading. This problem is more prominent in the photograph related to the early Pahlavi era. The use of titanium dioxide as the white pigment in the base of the photo paper of this photograph has encouraged the separation of layers. Insufficient washing after applying fixer on the photograph, an improper technique of printing and poor storage conditions comprise the main factors causing the degradation in the studied photographs.

کلیدواژه‌ها [English]

• photograph
• paper-base
• chemical degradation
• fixer
• Qajar
• Pahlavi