نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• عبداله متولی ¹
• محمد حسن بیگی ²

¹ گروه تاریخ، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه اراک، اراک، ایران

² عضو هیات علمی گروه تاریخ دانشگاه اراک

چکیده

در نیمۀ دوم قرن نوزدهم میلادی، رقابت استعماری روسیه و بریتانیا در آسیای مرکزی تشدید شد. باوجود پیشینۀ سیاسی و فرهنگی دیرینۀ امارت بخارا، این خان‌نشین دربرابر پیشروی روس‌ها تاب نیاورد.
هدف: چرا و چگونه امارت بخارا استقلال خود را ازدست داد؟
فرضیۀ اصلی پژوهش: ترکیبی از ضعف‌های درونی و سیاست منسجم تهاجمی روسیه، الگوی مفهومی سقوط بخارا را رقم زده‌است.
روش: این پژوهش به‌روش توصیفی-تحلیلی انجام شده‌است. جامعۀ آماری پژوهش شامل منابع خطی، اسناد تاریخی و سفرنامه‌های اروپاییِ مرتبط با دورۀ قاجار و روسیۀ تزاری در قرن سیزدهم هجری است. نویسندگان برای نگارش مقاله، نخست علل داخلی و خارجی سقوط بخارا را از منابع دست‌اول گردآوری و دسته‌بندی کرده‌اند و سپس با مقایسۀ تطبیقی روایت‌های مختلف، مراحل کلیدی پیشروی روس‌ها تا سال ۱۸۶۸م را تحلیل کرده‌اند.
یافته‌ها: استبداد داخلی، اختلافات قومی و مذهبی، سوءتدبیرهای سیاسی امیرمظفر به‌همراه شکاف‌های درونی خانات ازیک‌سو و سیاست نظامی منسجم روسیه ازسویِ دیگر زمینه‌ساز سقوط بخارا در سال ۱۸۶۸م بوده‌است.
نتیجه‌گیری: سقوط بخارا نه‌تنها پایان استقلال سیاسی این خان‌نشین و آغاز دورۀ تحت‌الحمایگی آن بود، بلکه توازن قدرت در آسیای مرکزی را به‌طور بنیادین به سود روسیه تغییر داد.

کلیدواژه‌ها

• بخارا
• روسیه تزاری
• آسیای مرکزی
• امیر مظفر
• استعمار

موضوعات

• تحقیقات تاریخی مبتنی بر اسناد

عنوان مقاله [English]

Investigating the Process of the Fall of the Khanate of Bukhara to the Russians in the 13th Century Ah / 19th Century CE

نویسندگان [English]

• Abdollah Motevally ¹
• Mohaammad Hassanbeigi ²

¹ Department of History, Faculty of Humanities, Arak University, Arak, Iran.

² Department of History, Faculty of Humanities, Arak University, Arak, Iran

چکیده [English]

Objective: In the second half of the 19th century CE, the colonial rivalry between Russia and Britain intensified in Central Asia. Despite the long-standing political and cultural background of the Emirate of Bukhara, this khanate could not withstand the Russian advances. The present study seeks to answer the question of why and how the Emirate of Bukhara lost its independence. Its main hypothesis is that a combination of internal weaknesses and Russia's coherent, aggressive policy constituted the conceptual model for the fall of Bukhara.
Method: This research was conducted using a descriptive-analytical method. The statistical population of the study includes manuscript sources, historical documents, and European travelogues related to the Qajar period and Tsarist Russia in the 13th century AH. To write the article, the authors first collected and categorized the internal and external causes of the fall of Bukhara from primary sources, and then, through a comparative analysis of various narratives, analyzed the key stages of the Russian advance up to 1868 CE.
Findings: The main findings indicate that internal despotism, ethnic and religious conflicts, the political miscalculations of Amir Muzaffar, as well as Russia's coherent military policy coupled with its exploitation of internal rifts within the khanate, paved the way for the fall of Bukhara in 1868 CE.
Conclusion: The fall of Bukhara was not only the end of this khanate's political independence and the beginning of its period of protectorate status, but it also fundamentally altered the balance of power in Central Asia in favor of Russia.

کلیدواژه‌ها [English]

• Bukhara
• Tsarist Russia
• Central Asia
• Emir Muzaffar
• Colonialism
• The Great Game