نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• آیدا جاسمی ¹
• امیررضا اصنافی ²
• آزاده عسکری ³

¹ گروه علم اطلاعات و دانش شناسی، دانشگاه شهید بهشتی

² عضو هیات علمی/ دانشگاه شهید بهشتی

³ گروه روانشناسی، دانشگاه شهید بهشتی

چکیده

هدف: هدف از پژوهش حاضر، شناسایی صلاحیت‌های شغلی و حرفه‌ای آرشیویست‌ها در ایران است.
روش: پژوهش حاضر از نوع توسعه‌ای است و به‌لحاظ روش، کیفی است. جامعۀ پژوهش شامل صاحب‌نظران و آرشیویست‌ها است و داده‌ها ازطریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۱۲ نفر از شرکت‌کنندگان -که به‌روش نمونه‌گیری هدفمند از نوع گلولۀ برفی انتخاب شده بودند- جمع‌آوری و با استفاده از تحلیلِ مضمون، تحلیل شدند. برای اطمینان از اعتبار یافته‌ها، فرایند کدگذاری و تحلیل داده‌ها به‌طورکامل تشریح و به‌صورت نوشتاری و دیداری ارائه شد.
یافته‌ها: نتایج نشان داد که ضرورت دارد آرشیویست‌ها دارای صلاحیت‌هایی در سه سطح اصلی و شش بعد مرتبط باشند: سطح ۱: صلاحیت‌های پایه شامل ابعاد مهارت‌های ارتباطی و ارائۀ خدمات (مانند تعامل با پژوهش‌گر، خدمات اطلاع‌رسانی، درک نیاز پژوهش‌گر، روابط‌عمومی حرفه‌ای، توان چانه‌زنی و اقناع، تعهد و انعطاف‌پذیری شغلی) و ویژگی‌های شخصیتی و اخلاق حرفه‌ای (مانند تحمل و صبوری، رازداری حرفه‌ای، علاقه و انگیزش درونی، وجدان حرفه‌ای، اخلاق حرفه‌ای در تاریخ شفاهی، تعهد ملی، نظم و انضباط کاری)؛ سطح ۲: صلاحیت‌های فنی که ابعاد زیر را دربر می‌گیرد: دانش تخصصی آرشیوی (مانند سندشناسی، پالئوگرافی، نسخه‌شناسی، دانش کتابداری، شناخت رجال تاریخی، تسلط بر تاریخ معاصر، شناخت منابع آرشیوی، شناخت منابع چندرسانه‌ای)؛ صلاحیت‌های فناورانه (مانند تسلط بر فناوری اطلاعات، دانش دیجیتال‌سازی، آشنایی با سیستم‌های دیجیتال، تسلط بر نرم‌افزارهای اطلاعاتی، آشنایی با فضای مجازی و اینترنت، آشنایی با نرم‌افزارهای کتاب‌خانه‌ای، تسلط بر نرم‌افزارهای آرشیوی)؛ و صلاحیت‌های فرایندی (مانند ارزیابی و پالایش سند، طبقه‌بندی مبتنی‌بر اقتضای اجتماعی، نمایه‌سازی و استخراج اطلاعات، فرایند سازمان‌دهی منابع، اعتبارسنجی اسناد، نمایه‌سازی اطلاعات مصاحبه، مستندسازی علمی، تحلیل تطبیقی اطلاعات)؛ و سرانجام، سطح ۳: صلاحیت‌های مدیریتی که بُعد شایستگی‌های مدیریت و راهبری فعالیت‌های آرشیوی (مانند مدیریت فرایند آرشیوی، برنامه‌ریزی و زمان‌بندی، نظارت حرفه‌ای، ایجاد هماهنگی سازمانی) را شامل می‌شود. علاوه‌براین، از مراکز اسناد و آرشیوی انتظار می‌رود یافته‌های این پژوهش را برای حمایت از توسعۀ حرفه‌ای آرشیویست‌ها و جلوگیری از هدررفتن منابع انسانی و مالی به‌کار گیرند.
نتیجه: شناسایی صلاحیت‌های شغلی و حرفه‌ای آرشیویست‌ها نه‌تنها به ارتقاء عملکرد آن‌ها کمک می‌کند، بلکه راه را برای تقویت جایگاه اجتماعی و مشروعیت حرفه‌ای آن‌ها هموار می‌سازد. این امر، ابزاری کلیدی برای بهبود مدیریت اطلاعات و اسناد در سازمان‌ها و توسعۀ پایدار این حرفه خواهد بود. باتوجه‌به یافته‌های پژوهش، می‌توان نتیجه گرفت که صلاحیت‌های جامع شغلی و حرفه‌ای آرشیویستِ معاصر، ترکیبی پیچیده و چندوجهی از دانش تخصصی (سخت)، مهارت‌های فرایندی و فناورانه، مهارت‌های ارتباطی و ویژگی‌های شخصیتی (نرم) و مدیریت و راهبری فعالیت‌های آرشیوی است. آرشیویست قرن بیست‌ویکم، نه‌تنها باید بر اصول سنتی آرشیو مسلط باشد، بلکه لازم است تا به‌طور مداوم مهارت‌های خود را در پاسخ به پیشرفت‌های فناورانه، تغییرات در محیط‌های اطلاعاتی (به‌ویژه ظهور اسناد الکترونیکی) و نیازهای متغیر کاربران ارتقا دهد. این تحولات باعث می‌شود تا نقش آرشیویست به‌تدریج به‌سمت مدیر اطلاعات، کارگزار اطلاعات یا متخصص فناوری مدرن تکامل یابد؛ بنابراین، برای موفقیت در این حرفه، آرشیویست‌ها به ترکیبی از دانش نظری، مهارت‌های عملی، و ویژگی‌های اخلاقی و شخصیتی قوی نیاز دارند. درواقع، این پژوهش به‌دنبال پرکردن خلأ مدلی جامع، منسجم و قابل‌اعتماد برای تعیین صلاحیت‌های موردنیاز حرفۀ آرشیویست در ایران بود. این چارچوب می‌تواند به‌عنوان راهنمایی عملی برای رشد و پیشرفت حرفه‌ای آرشیویست‌ها عمل کند. با توسعه و تعیین دقیق صلاحیت‌ها، آرشیویست‌ها از استانداردها و انگیزه‌ای مشخص و قابل‌قبول برخوردار خواهند شد که این امر درنهایت به‌نفع سازمان‌ها و جامعه به‌عنوان بهره‌برداران اصلی خدمات آرشیوی خواهد بود.

کلیدواژه‌ها

• آرشیویست‌ها
• صلاحیت‌های شغلی و حرفه‌ای
• مراکز اسناد
• روش تحلیل مضمون

موضوعات

• مطالعات آرشیوی

عنوان مقاله [English]

Identification of Occupational and Professional Competencies of Iranian Archivists

نویسندگان [English]

• Ayda Jasemi ¹
• Amir Reza Asnafi ²
• Azade Askari ³

¹ Information Science Department, Shahid Beheshti University

² Shahid Beheshti University

³ Psychology Department, Shahid Beheshti University

چکیده [English]

Method and Research Design: This study is developmental in purpose and qualitative in method. The research population consisted of experts and professional archivists. Data were collected through semi-structured interviews with 12 participants selected using purposive snowball sampling. The interviews were analyzed through thematic analysis. To ensure the credibility and trustworthiness of the findings, the coding and data analysis procedures were comprehensively documented and presented in both textual and visual formats.
Findings and Conclusion: The results revealed that archivists are expected to possess competencies across three principal levels and six associated dimensions: Level 1: Basic Competencies, including Communication and Service Delivery Skills (e.g., researcher interaction, information services, understanding research needs, professional public relations, persuasion and negotiation skills, job commitment, and flexibility) and Personal Traits and Professional Ethics (e.g., patience and resilience, professional confidentiality, intrinsic motivation, professional conscience, oral history ethics, national commitment, discipline, and work ethic); Level 2: Technical Competencies, including Archival Specialized Knowledge (e.g., document analysis, paleography, codicology, librarianship, knowledge of historical figures, mastery of contemporary history, and familiarity with archival and multimedia sources), Technological Competence (e.g., IT proficiency, knowledge of digitization, familiarity with digital systems, mastery of information software, internet literacy, and library and archival software skills), and Procedural Competencies (e.g., document evaluation and refinement, socially responsive classification, indexing and data extraction, resource organization, document validation, interview data indexing, scientific documentation, and comparative data analysis); and Level 3: Managerial Competencies, comprising Strategic and Archival Activity Management Competencies (e.g., archival process management, planning and scheduling, professional supervision, and organizational coordination).
Furthermore, archival centers are expected to apply the findings of this research to support the professional development of archivists and to prevent the loss of human and financial resources. Identifying the occupational and professional competencies of archivists not only contributes to enhancing their performance but also helps strengthen their social standing and professional legitimacy. In turn, this serves as a key instrument for improving information and records management within organizations and for fostering the sustainable development of the archival profession. Based on the findings, the comprehensive occupational and professional competencies of the contemporary archivist constitute a complex and multidimensional combination of specialized (hard) knowledge, procedural and technological skills, communication abilities, personal traits (soft skills), and the management and leadership of archival activities. In essence, this research seeks to fill the gap by proposing a comprehensive, coherent, and reliable model for defining the required competencies within the archival profession in Iran. This framework can serve as practical guidance for the professional growth and advancement of archivists. By developing and precisely defining these competencies, archivists will gain clear and acceptable standards and motivations, ultimately benefiting organizations and society as the primary beneficiaries of archival services.

کلیدواژه‌ها [English]

• Archivist
• Occupational and Professional Skills
• Archival Centers
• Thematic Analysis Method