تکاپوهای اقلیت آشوری-کلدانی برای کسب حق نمایندگی در ادوار بیست‌وچهارگانۀ مجلس شورای ملی: از انکارشدن تا به‌رسمیت‌شناخته‌شدن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار تاریخ، دانشکده ادبیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران

2 دکتری تاریخ ایران اسلامی، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران

10.30484/ganj.2025.3277

چکیده

هدف: بررسی محرومیت آشوری-کلدانیان از حق داشتن نمایندۀ مستقل در مجلس و چگونگی دست‌یابی به آن.
روش/ رویکرد پژوهش: این پژوهش با روش تاریخی-تحلیلی و با تکیه بر صورت مذاکرات مجلس شورای ملی و اسناد بررسی شده‌است.
یافته‌ها و نتیجه‌گیری: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که آشوری-کلدانیان از ابتدای مشروطیت ذیل ارامنه قرار گرفتند و با آن‌ها نمایندۀ مشترک داشتند؛ ولی آن‌ها با هدفِ کسب کرسی مستقل در مجلس تکاپوهایی را آغاز کردند که می‌توان آن را به سه مرحله تقسیم کرد. آن‌ها برخلاف سایر اقلیت‌های دینی، در دورۀ مشروطه از حق نمایندۀ مستقل کاملاً محروم شده بودند؛ هم‌چنین تلاش‌هایشان در دورۀ رضاشاه هم به سد ملی‌گرایی برخورد و ناکام ماند؛ ولی آن‌ها سرانجام با طرح‌شدن مسائل حقوق بشر در دورۀ پس‌از جنگ جهانی دوم و تغییر نظام‌نامۀ انتخابات، در مجلس بیست‌ویکم به کرسی مستقل نمایندگی دست یافتند. این فرایند، ظرفیت کنش‌گری اقلیتی کوچک در مذاکره و بازتعریف جایگاه خود در چارچوب دولت-ملتِ مدرن ایرانی و تأثیر متقابل نیروهای داخلی و هنجارهای بین‌المللی به‌وضوح نشان می‌دهد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Struggles of the Assyrian-Chaldean Minority for the Right to Representation in the Twenty-Fourth Term of the National Assembly: From Denial to Recognition

نویسندگان [English]

  • Simin Fasihi 1
  • Atefeh Horabadi Farahani 2
1 Associate Professor, Department of History, Faculty of Literature, Alzahra University, Tehran, I. R. Iran.
2 , PhD in Iranian Islamic History, Department of History, Faculty of Literature, Alzahra University, Tehran, I. R. Iran
چکیده [English]

Purpose: The present study focuses on the deprivation of the Assyrian-Chaldean community from the right to independent parliamentary representation and the process in which they finally acquired this right.
Method and Research Design: In the present study, the historical-analytical method will be used, relying on the minutes of the National Consultative Assembly and archival documents.
Findings and Conclusion: The findings indicate that from the beginning of the Constitutional era, the Assyrian-Chaldeans were legally grouped with the Armenians and shared a common representative. Their efforts to obtain an independent seat in parliament unfolded in successive stages. Unlike other religious minorities, they were entirely denied the right to an independent representative during the Constitutional period. Their attempts were later obstructed by the nationalist ideology of the Reza Shah era. Finally, with the post–World War II rise of human rights concerns and changes in the electoral system, they succeeded in securing an independent seat in the twenty-first parliament. This trajectory illustrates how a minority mobilized its agency to redefine its position within the Iranian nation-state, shaped by the interplay between domestic political dynamics and emerging international norms.

کلیدواژه‌ها [English]

  • National Assembly
  • right of representation
  • independent representative
  • religious minorities
  • Assyrian-Chaldeans
اسناد
سازمان اسناد و کتاب‌خانۀ ملی ایران (ساکما)
۵۲۷۲/۲۹۳؛۲۴۶۴/۳۱۰؛۲۴۶۵۰/۳۱۰؛۷۱۷۰۴/۳۱۰
۷۱۷۰۶/۳۱۰؛۷۱۷۲۵/۳۱۰؛۷۲۱۴۷/۳۱۰؛۲۴۶۴۲/۳۱۰
۲۴۷۲۹/۳۱۰؛؛؛
کتاب‌خانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی (کمام)
۳۱۲/۱۴/۳۶/۳۶/۶؛ ۱-۱۲-۱-۳-۱-۲-۱۰۲۱؛ ۵-۱-۲-۱۱-۵-۱۰۲۱؛ ۱-۱-۲-۱۶۹-۱۴-۱۰۲۱
کتاب
آدمیت، فریدون. (۱۳۸۹). امیرکبیر و ایران. (چ۱۰). تهران: خوارزمی.
آفاری، ژانت. (۱۳۸۵). انقلاب مشروطۀ ایران ۱۹۰۶-۱۹۱۱ (۱۲۸۵-۱۲۹۰). (رضا رضایی، مترجم). تهران: بیستون.
آوانسیان، اردشیر. (۱۳۶۹). خاطرات اردشیر آوانسیان از حزب تودۀ ایران (۱۳۲۰-۱۳۲۶). (چ۱). بی‌جا: حزب دموکراتیک مردم ایران.
احتشام‌السلطنه، محمود. (۱۳۶۶). خاطرات احتشام‌السلطنه. (سیدمحمدمهدی موسوی، کوشش‌گر). تهران: زوار.
اداره‌کل آرشیو، اسناد و موزۀ دفتر رئیس‌جمهور. (۱۳۷۸). اسنادی از انتخابات مجلس شورای ملی در دورۀ پهلوی اول. (چ۱). تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
الدر، جان. (۱۳۴۹). تاریخ کلیسای مسیح از ۱۶۰۰ تا ۱۹۷۰ میلادی. (و. سیمونیان، مترجم). تهران: نورجهان.
اوبن، اوژن. (۱۳۶۲). ایران امروز ۱۹۰۶-۱۹۰۷. تهران: کتاب‌فروشی زوار.
باغداساریان (گرمانیک)، ادیک. (۱۳۸۰). نگاهی به تاریخ ارمنیان تهران (خلاصۀ کتاب جامع تاریخ ارمنیان تهران). تهران: بی‌نا.
بی‌نام. (۱۳۱۸). مجموعه‌مصوبات دورۀ اول قانون‌گذاری مجلس شورای ملی. تهران: ادارۀ مطبوعات و اطلاعات مجلس شورای ملی.
بی‌نام. (۱۳۴۳). مجموعۀ قوانین و مصوبات دورۀ نوزدهم مجلس شورای ملی. (ج۲). تهران: ادارۀ قوانین و مطبوعات مجلس شورای ملی.
بی‌نام. (بی‌تا). آشوریان ایران. بی‌جا.
تاج‌پور، محمدعلی. (۱۳۴۴). تاریخ دو اقلیت مذهبی یهود و مسیحیت در ایران. تهران: مؤسسۀ مطبوعاتی فراهانی.
توفیق، رحمت‌الله. (۱۳۸۹). تاریخچۀ ارومیه. تهران: شیرازه.
حق‌دار، علی‌اصغر. (۱۳۸۳). مجلس اول و نهادهای مشروطیت: صورت مذاکرات، مصوبات، اسناد، خاطرات و تاریخ‌نگاری دورۀ اول مجلس شورای ملی. تهران: مهرنامگ.
خسروزاده، سیروان. (۱۳۹۷). راه بی‌سرانجام: نگاهی به سرگذشت آسوریان در جنگ جهانی اول. تهران: شیرازۀ کتاب ما.
دورانت، ویل. (۱۳۷۰). تاریخ تمدن: مشرق‌زمین گاهوارۀ تمدن. (ج۱). (احمد آرام؛ عسکری پاشایی؛ امیرحسین آریان‌پور، مترجمان). تهران: علمی‌وفرهنگی.
دوسرسی، کنت. (۱۳۶۲). ایران در ۱۸۳۹-۱۸۴۰م (۱۲۵۵-۱۲۵۶ه.ق): سفارت فوق‌العادۀ کنت دوسرسی. (احسان اشراقی، مترجم). تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
سرمس، پیره. (۱۳۴۴). حقوق بشر و آشوری‌های ایران. بی‌جا: بی‌نا.
سلامی، غلام‌رضا. (۱۳۸۴). اسنادی از انتخابات مجلس در دورۀ رضاشاه. تهران: سازمان اسناد و کتاب‌خانۀ ملی جمهوری اسلامی ایران.
صلیبی، ژاسنت. (۱۳۸۲). ایرانیان آشوری و کلدانی. (چ۱). تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی.
فیلد، هنری. (۱۳۴۳). مردم‌شناسی ایران. (دکتر عبدالله فریار، مترجم). تهران: کتاب‌خانۀ ابن‌سینا.
کسروی، احمد. (۱۳۴۴). تاریخ مشروطۀ ایران. تهران: امیرکبیر.
کسروی، احمد. (۲۵۳۵). تاریخ هجده‌سالۀ آذربایجان. تهران: امیرکبیر.
مشروح مذاکرات مجلس شورای ملی
مشکور، محمدجواد. (۱۳۴۹). نظری به تاریخ آذربایجان و آثار باستانی و جمعیت‌شناسی آن. تهران: انجمن آثار ملی.
ناطق، هما. (۱۳۷۵). کارنامۀ فرهنگی فرنگی در ایران. (چ۱). پاریس: خاوران.
ناظم‌الاسلام کرمانی، محمدبن‌علی. (۱۳۸۷). تاریخ بیداری ایرانیان. تهران: امیرکبیر.
وان‌لون، هاندریک ویلم. (۱۳۳۴). تاریخ بشر. (چ۱). (علی‌اکبر بامداد، مترجم). تهران: مؤسسۀ مطبوعاتی امیرکبیر.
روزنامه‌ها
روزنامۀ آشور، شماره‌مسلسل ۹۰، ۱۵/۰۳/۱۳۵۴ش.
روزنامۀ آشور، شماره‌مسلسل ۹۱، ۳۰/۰۳/۱۳۵۴ش.
منابع لاتین
Becker, Adam H. (2015). Revival and awakening: American evangelical missionaries in Iran and the origins of Assyrian nationalism. Chicago: The University of Chicago Press.
Grant, Asahel. (2004). The Nestorians or The Lost Tribes. New Jersey: Gorgias Press.
Knanishu, Joseph. (1899). About Persia and his people. Rock Island: Lutheran Augustana Book Concern Printers.
Waterfield, Robin E. (1973). Christians in Persia: Assyrians, Armenians, Roman Catholics and Protestants. London: George Allen & Unwin LTD.