تحلیل فرایند انتخاب و عملکرد نمایندگان غیربومی سیستان در مجلس ملی و واکنش مردم (1285-1357ش، 1906-1979م)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی گروه تاریخ دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

2 استادگروه تاریخ و ایران‌شناسی، دانشکده ادبیات، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

3 استاد، گروه تاریخ و ایرانشناسی، دانشکده ادبیات، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

10.30484/ganj.2024.3199

چکیده

هدف: تحلیل روند و نحوۀ انتخاب نمایندگان سیستان در مجلس شورای ملی؛ تاثیر غیر بومی بودن و غیبت نمایندگان در منطقه بر عملکرد آنان در مجلس؛ واکنش مردم سیستان نسبت به عملکرد نمایندگان.
روش پژوهش: این پژوهش براساس روش توصیفی-تحلیلی بر پایه اسناد و منابع دسته اول برآنست تا علل غیر بومی بودن نمایندگان سیستان درمجلس شورای ملی و تاثیر این ویژگی بر عملکرد آنان، و واکنش مردم نسبت به آن را بررسی کند.
یافته‌های پژوهش: با توجه به نبود نخبگان سیاسی در اواخر دورۀ قاجار، خاندان عَلم از سیاسیون مرکزنشین، جهت نمایندگی سیستان استفاده نمود. اما اغلب این افراد  با اینکه از چهره‌های مطرح و تاثیرگذار در سیاست‌های کلان کشور بودند به دلیل عدم شناخت از مشکلات منطقه و همچنین نداشتن تعهد نسبت به مردم سیستان، اقدامی در جهت بهبود شرایط مردم نکردند و اکثر جلسات مجلس را بدون اظهار نظر و ارائه ی پیشنهاد، با سکوت به پایان رساندند. ادامه این روند باعث اعتراضات مردمی و شکل‌گیری گرایشات سیاسی بین مردم سیستان، تحت رهبری برخی از خوانین منطقه شد که به دنبال احقاق حق مردم سیستان، از طریق انتخاب نمایندۀ بومی بودند اما این جریان ضمن ایجاد یک فضای رقابتی، منجر به تنش و درگیری بین دو گروه در برخی از انتخابات این منطقه شد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Election of Non-Native Representatives for Sistan in the National Assembly and the Public Response (1906–1979)

نویسندگان [English]

  • Mohamad reza Pordeli 1
  • Morteza Nouraei 2
  • Morteza Dehghan nejad 3
1 PhD Student, Department of History, University of Isfahan, Isfahan, Iran
2 Professor, Department of History and Iranology, Faculty of Literature, University of Isfahan, Isfahan, Iran
3 Professor, Department of History and Iranology, Faculty of Literature University of, Isfahan Isfahan, Iran
چکیده [English]

Purpose: In this research, the process of election of non-native representatives for Sistan to the National Assembly, the effect of their absence in the region on their performance in the parliament, and the responses of the local people to their representation have been analyzed.
Method and Research Design: Employing a descriptive-analytical approach based on primary documents and archival sources, this research explores the reasons behind the repeated selection of non-native delegates for Sistan, analyzes how this non-locality influenced their legislative activity, and investigates how the Sistanis responded.
Findings and Conclusion: Without a local political elite during the late Qajar era, the Alam family—political leaders based in the capital—appointed central political figures to represent Sistan. Although the majority of these representatives held important positions in national politics, their lack of familiarity with local issues and lack of accountability to the people of Sistan rendered them inactive in parliament. There were several sessions that passed without presenting comments or propositions. This trend eventually gave rise to public discontent and gave rise to political movements in Sistan, which were initiated by local Khans, promoting indigenous candidates to better represent regional interests. While such efforts introduced some form of political competition, this also introduced tensions and occasional clashes between the opposing parties within some election periods.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sistan
  • elections
  • National Assembly
  • representative
  • Alam family
اسناد آرشیوی
آرشیو سازمان اسناد و کتاب‌خانۀ ملی (ساکما)
 (482/055572-230)؛ (7/058946-230)؛ (15/063236-230)؛ (23 و 24/063236-230)؛ (2-5/290000230)؛
(5/031903-320)؛ (002777-370)؛ (8 و 10/009921-370).
آرشیو سازمان کتاب‌خانه، موزه و مرکز اسناد آستان قدس رضوی (ساکماق)
(1/7777)؛ (1-5/130167)؛ (1 و 2/130256)؛ (2 و 3/71878)؛ (1-4/71985)؛ (1 و 2/70202)؛ (3/70211).
آرشیو کتاب‌خانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی (کمام)
(17/33-18-1-37-168-2)؛ (2/114-1-2-44-9-1011)؛ (42 و 44/3-1-6-82-14-1011)؛
(14/15-1-15-25-21-1011)؛ (2/25-1-3-31-22-1011)؛ (45 و 5/24-1-3-8-4-1021)؛
(4/3-52-28-7-1021)؛ (6 و 7/1-52-28-7-1021)؛ (6/2-1-52-59-10-1021)؛
(2 و 3/3-1-52-59-10-1021)؛ (4/3-1-52-59-10-1021)؛ (3/2-1-36-119-13-1021)؛
(4 و 7/1-36-3-14-1021)؛ (12 تا 15/1-36-3-14-1021)؛ (4/1-1-35-85-15-1021)؛
(3/۱-۱-۳۳-۱۶۷-۱۶-۱۰۲۱)؛ (8/1-1-33-167-16-1021)؛ (17/1-1-33-167-16-1021)؛
(16 تا 20/1-1-33-167-1021)؛ (3/1-1-36-57-17-1021)؛ (10/1-1-36-57-17-1021)؛
(12/1-1-36-57-17-1021)؛ (12 تا 15/1-1-36-57-17-1021)؛ (16/1-1-36-57-17-1021)؛
(5 و 7/1-1-32-24-19-1021)؛ (22/1-9-26-3-1081)؛ (6 و 8/15-0-82-22ق)؛
(72/1-1-2-82-22ق)؛ (4/5-0-87-22ق).
مشروح مذاکرات مجلس
(دورۀ 2، نشست 289-7/6/1290)؛ (دورۀ 3، نشست 60-18/5/1294)؛ (دورۀ 7، نشست 2-20/8/1307)؛
(دورۀ 7، نشست 60-31/5/1308)؛ (دورۀ 11، نشست 8-20/7/1316)؛ (دورۀ 12، نشست 89-19/1/1320)؛
(دورۀ 13، نشست 95-19/7/1321)؛ (دورۀ 14، نشست 2-14/12/1322)؛ (دورۀ 14، نشست 43-15/4/1323)؛
(دورۀ 14، نشست 54-22/5/1323)؛ (دورۀ 14، نشست 116-14/12/1324)؛ (دورۀ 15، نشست 19-2/7/1326)؛
(دورۀ 15، نشست 195-1/5/1328)؛ (دورۀ 16، نشست 39-1/4/1329)؛ (دورۀ 16، نشست 163-11/4/1330)؛
(دورۀ 18 نشست ۵-2/2/1333)؛ (دورۀ 18، نشست 71-11/9/1333)؛ (دورۀ 18، نشست ۱۶2-27/7/1334)؛
(دورۀ 18، نشست ۲۱۴-10/12/1334)؛ (دورۀ 19، نشست 91-7/3/1336)؛ (دورۀ 19، نشست 113-30/04/1336)؛
(دورۀ 19، نشست 164-15/11/1336)؛ (دورۀ 19، نشست 401-11/02/1339)؛ (دورۀ 19، نشست 399-1/02/1339)؛
(دورۀ 21، نشست 2-23/07/1342)؛ (دورۀ 21، نشست 103-19/07/1343)؛ (دورۀ 21، نشست 60-30/01/1343)؛
(دورۀ 22، نشست 74-30/04/1347)؛ (دورۀ 22، نشست 218-1/10/1349)؛ (دورۀ 22، نشست 248-26/02/1350)؛
(دورۀ 23، نشست 113-22/03/1352)؛ (دورۀ 23، نشست 115-05/04/1352)؛ (دورۀ 23، نشست 127-17/07/1352)؛
(دورۀ 23، نشست 189-18/07/1353)؛ (دورۀ 23، نشست 2-25/06/1354)؛ (دورۀ 24، نشست 21-14/11/1354).
کتاب
ابراهیم‌زاده، عیسی. (1389). سیستان: خاستگاه مدنیت و شهرنشینی در شرق ایران. (چ1). تهران: سازمان اسناد و کتاب‌خانۀ ملی.
ابراهیمی، مریم. (1389). تحولات سیاسی و اجتماعی سیستان‌وبلوچستان (1320-1332 شمسی). (چ2). تهران: بخارا.
اتحادیه، منصوره. (1375). مجلس و انتخابات از مشروطه تا پایان قاجاریه. (چ1). تهران: تاریخ ایران.
افشار سیستانی، ایرج. (1390). خاندان عَلم و سیاست‌های استعماری در خاور ایران. (چ2). زاهدان: تفتان.
افشار سیستانی، ایرج. (1369). سیستان‌نامه. (ج2). تهران: مرغ آمین.
تفضلی، جهانگیر. (1376). خاطرات جهانگیر تفضلی. (چ1). (یعقوب توکلی، کوشش‌گر). تهران: سورۀ مهر.
چاری، ناصر. (1390). مقدمه‌ای بر جغرافیای تاریخی شهر زابل. مشهد: تسنیم دانش.
حسین‌پور، پرویز. (1373). نظری و گذری بر تاریخ سیستان. تهران: صفار.
رئیس‌الذاکرین دهبانی، غلام‌علی. (1388). زادسروان سیستان: شرح منثور احوال طوایف سیستان. (چ2). مشهد: فرهنگ سیستان.
رئیس طوسی، رضا. (1385). سرزمین سوخته: دیپلماسی بریتانیا در سیستان. (چ1). تهران: گام نو.
سیاسر، قاسم. (1400). سیستان‌وبلوچستان از مشروطه تا انقلاب اسلامی. (چ1). تهران: خزه.
سیاسر، قاسم. (1392). سیستان‌وبلوچستان در روزگار پهلوی «مجموعۀ شانزده مقاله». (چ1). تهران: آبنوس.
شجیعی، زهرا. (1383). نخبگان سیاسی ایران از انقلاب مشروطه تا انقلاب اسلامی. (ج3، ج4). (چ2). تهران: سخن.
طلوعی، محمود. (1383). چهرۀ واقعی عَلم. (چ2). تهران: نشر علم.
عاقلی، باقر. (1380). شرح‌حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران. (ج1، ج2). (چ1). تهران: علم، گفتار.
عظیمی، فخرالدین. (1374). بحران دموکراسی در ایران: 1320 تا 1332. (عبدالرضا هوشنگ مهدوی و بیژن نوذری، مترجمان). تهران: نشر البرز.
فرخ، سیدمهدی. (معتصم‌السلطنه). (1347). خاطرات سیاسی فرخ. (چ1). (پرویز لوشانی، کوشش‌گر). تهران: امیرکبیر.
مجتهدزاده، پیروز. (1378). امیران مرزدار و مرزهای خاوری ایران. (چ1). (حمیدرضا ملک‌محمدی نوری، مترجم). تهران: شیرازه.
مجید فیاض، عبدالمجید. (1381). از باغ قصر تا قصر آرزوها: خاطرات سیاسی یک عضو سابق حزب توده و صاحب‌امتیاز روزنامۀ هیرمند خراسان. (چ1). تهران: کویر.
محمدی خَمک، جواد. (1392). سیستان و رویداد نوزده بهمن هزار و سیصد و سیِ خورشیدی. (چ1). تهران: رشد فرهنگ.
مروارید، یونس. (1377). از مشروطه تا جمهوری: نگاهی به ادوار مجالس قانونگذاری در دوران مشروطیت. (ج3). (چ1). تهران: اوحدی.
مکی، حسین. (1370). کتاب سیاه: سال‌های نهضت ملی. (ج5). تهران: علمی.
نظری، منوچهر. (1388). رجال پارلمانی ایران (از مشروطه تا انقلاب اسلامی). تهران: فرهنگ معاصر.
وحیدنیا، سیف‌الله. (1378). در زیر تیغ (مجموعه‌ای از وقایع مهم تاریخی قرون مختلف). تهران: 1378.
مقاله
آلِ‌رضا امیری، کاظم. (1396). «اسنادی دربارۀ اعتبارنامۀ میرزامنصورخان معدل‌الدوله (شیبانی)». پیام بهارستان، د2، س10، ش30، صص 162-169.
ابراهیمی، مریم. (1394). «قلعۀ سِکوهۀ [سه‌کوهۀ] سیستان و نقش تاریخی آن در وقایع شرق ایران در دورۀ قاجاریه». فصل‌نامۀ پژوهش‌نامۀ تاریخ، س10، ش39، صص 1-23.
اویسی، عباس. (1399). «مواجهۀ متنفذان محلی و حکومت پهلوی (1320-1332ش)». فصل‌نامۀ گنجینۀ اسناد. سال 30، دفتر چهارم، زمستان 1399، صص 56-82.
اویسی، عباس؛ علی‌صوفی، علی‌رضا. (1391). «تحولات زمین‌داری و مالکیت در سیستان دورۀ پهلوی اول». دوفصل‌نامۀ پژوهش‌نامۀ تاریخ‌های محلی ایران، دورۀ 1، ش1، صص 86-105.
علی‌بابایی خامنه، فرزانه. (1381). «انتخابات دورۀ چهاردهم مجلس شورای ملی (1321-1322ش)». فصل‌نامۀ تاریخ معاصر ایران، س6، ش 21 و 22، صص 405-491.
نائبیان، جلیل؛ شیخ نوری، محمدامیر؛ پیری، محمد. (1388). «حکام سیستان از تشکیل سلسلۀ قاجار تا تسلیم علی‌خان سرابندی». فصل‌نامۀ پژوهش‌های تاریخی، دورۀ جدید، ش2، صص 19-34.
نجفی، فاطمه؛ نجفی، فرهاد. (1392). «پایگاه طبقاتی و عملکرد نمایندگان بندرعباس در مجلس چهاردهم و پانزدهم مجلس شورای ملی». اسناد بهارستان، دورۀ جدید، ش1، صص 117-147.
پایان‌نامه
اویسی، عباس. (1392). «زمین‌داری و تحولات مالکیت منطقۀ سیستان در دورۀ پهلوی». (رسالۀ دکتری تاریخ ایران بعداز اسلام). تحصیلات تکمیلی دانشگاه پیام نور تهران، بخش علوم اجتماعی.