انعکاسِ مفهوم مقاومت در تمبرهای پستیِ دفاع مقدس محفوظ در موزۀ ملی ملک ازنظر میشل فوکو

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد پژوهش هنر، گروه پژوهش هنر، دانشکده هنر، دانشگاه شاهد، تهران، ایران

2 کارشناسی ارشد پژوهش هنر، گروه پژوهش هنر، دانشکده هنر، دانشگاه شاهد، تهران، ایران.

10.30484/ganj.2024.3197

چکیده

تمبر رسانه‌ای ثابت و منبعی اطلاعاتی با بازتاب نمادهای پنهان در قالب مفاهیم و معانی جدید است که تصویرسازی آن، معرف فرهنگ هر کشور است. پژوهش حاضر از تجلی مقاومت در تصاویر تمبرهای پستی دوران دفاع مقدس دریچه‌ای نو در قالب زبان تصویری گشوده‌است.
در این راستا پرسش‌های اصلی مقاله عبارت‌اند از:
۱-براساس دیدگاه میشل فوکو چه اشتراکات تصویری و معناداری از مفهوم قدرت و پایداری در تصاویر تمبرهای پستیِ دفاع مقدس وجود دارد و این شباهت‌ها بر چه مبنایی استوار است؟
۲-بازتاب نظریۀ گفتمان فوکو درزمینۀ قدرت و مقاومت در تصاویر تمبرهای پستیِ دفاع مقدس و شکل‌بندی رفتار عمومی جامعۀ درحال مقاومت چگونه است؟
هدف: بررسی چگونگی انعکاسِ مفهوم مقاومت در تصاویر تمبرهای پستیِ دفاع مقدس موجود در موزۀ ملی ملک.
روش/رویکرد: تحقیق ازنظر هدف بنیادی-نظری است و به گونۀ توصیفی (تحلیلی) و تاریخی تنظیم شده‌است. اطلاعات به‌روش ترکیبی کتاب‌خانه‌ای و میدانی گردآوری شده‌است.
یافته‌ها: براساس دیدگاه میشل فوکو، قدرت در تمام سطوح جامعه پراکنده است و هرکجا که قدرت هست، مقاومت نیز به‌طور هم‌زمان حضور دارد؛ بنابراین، تنها راه مقابله با قدرت، شکل‌گیری مقاومت است. این موضوع در تصاویر تمبرهای منتخب دفاع مقدس در این پژوهش به شیوه‌های مختلفی بازتاب یافته‌است؛ به‌طوری‌که هر تصویر نمایانگر نوعی از مقاومت دربرابر قدرت و نابرابری‌های اجتماعی است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Reflection of the concept of resistance in the postage stamps of the Sacred Defense preserved in the National Museum of Malek from the perspective of Michel Foucault.

نویسندگان [English]

  • Zahra Khosh naghsh 1
  • Shokofahe Satyarvand 2
1 Master of Arts Research, Art Research Department, Faculty of Arts, Shahed University, Tehran, Iran
2 Master of Arts Research, Art Research Department, Faculty of Arts, Shahed University, Tehran, Iran
چکیده [English]

Stamps are a fixed media and a source of information reflecting hidden symbols in the form of new concepts and meanings, whose imagery represents the culture of each country. The present study has opened a new window in the form of visual language by examining the manifestation of resistance in the images of postage stamps from the Holy Defense era.
In this regard, the main questions of the article are:
1- According to Michel Foucault's perspective, what are the visual and meaningful commonalities of the concept of power and stability in the images of the postage stamps of the Sacred Defense and what is the basis for these similarities?
2- How is Foucault's discourse theory reflected in the images of the postage stamps of the Sacred Defense and the shaping of the general behavior of the society in resistance?
Objective: To examine how the concept of resistance is reflected in the images of the postage stamps of the Sacred Defense available in the Malek National Museum.
Method/Approach: The research is fundamental-theoretical in terms of its purpose and is organized in a descriptive (analytical) and historical manner. The information was collected using a combined library and field method.
Findings: According to Michel Foucault, power is dispersed at all levels of society, and wherever there is power, resistance is also present simultaneously. Therefore, the only way to confront power is to form resistance. This issue is reflected in the images of the selected stamps of the Sacred Defense in this study in different ways, so that each image represents a type of resistance against power and social inequalities.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Resistance
  • Postage stamp
  • Sacred Defense
  • Malek National Museum
  • Michel Foucault
 
اسناد
«تمبر دورۀ جمهوری اسلامی مجموعۀ اهدایی، موسسۀ و کتاب‌خانۀ موزۀ ملی ملک». تاریخ بازدید: 23/4/1395:
کتاب
آقاگل‌زاده، فردوس. (1385). تحلیل گفتمان انتقادی: تکوین تحلیل گفتمان در زبان‌شناسی. تهران: علمی‌وفرهنگی.
اسکندرپور خرمی، پرویز. (1392). اسلیمی و نشان‌ها: قالی، کاشی، تذهیب. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
اسمیت، فیلیپ دانیل. (1387). درآمدی بر نظریۀ فرهنگی. (حسن پویان، مترجم). تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی.
اِلیاده، میرچا. (1۳۸۹). رساله در تاریخ ادیان. (جلال ستاری، مترجم). تهران: سروش.
خمینی، روح‌الله. (1385). صحیفۀ امام: مجموعه‌آثار امام‌خمینی (س). (ج۲۲). تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی.
دریفوس، هیوبرت؛ رابینو، پل. (۱۳۹۱). میشل فوکو: فراسوی ساختگرایی و هرمنیوتیک. (حسین بشیریه، مترجم). تهران: نی.
سایبانی، احمد. (1382). فین بندرعباس. تهران: همسایه.
گروه اساتید. (۱۳۸۸). معارف جنگ. (چ2). به‌سفارش هیئت معارف جنگ شهید صیاد شیرازی. تهران: دانشکدۀ افسری امام علی.
میلز، سارا. (1392). میشل فوکو. (مرتضی نوری، مترجم). تهران: مرکز.
هاجری، ضیاءالدین. (۱۳۷۵). تمبر: جام جهان‌نما. (چ۱). تهران: آوای نور.
هنری لطیف‌پور، یدالله. (1379). فرهنگ سیاسی شیعه و انقلاب اسلامی (1342-1357). تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
مقاله
پوستین‌چی، زهره. (1389). «نشانه‌شناسی فرهنگ سیاسی مقاومت در دفاع مقدس». نگین ایران، شمارۀ 34، صص 39-60.
رهیده، محمدرضا؛ رجبی، محمدعلی. (1392). «بررسی تأثیرات فرهنگی انقلاب بر طراحی تمبرهای سه دهۀ نخست انقلاب اسلامی در ایران». نقش‌مایه، سال 5، شمارۀ 15، صص 55-62.
زاهدی تیر، اصغر؛ امین ناجی، محمدهادی. (۱۳۹۸). «بررسی مفهوم مقاومت با رویکرد اجتماعی در آیات قرآن». مطالعات تفسیری، شمارۀ 38، صص 221-236.
سرحدی قهری، رضا؛ نجف‌زاده، مهدی. (۱۳۹۷). «تحلیل نشانه‌شناختی تمبرهای جمهوری اسلامی ایران (1357-1389)؛ گذار از نشانه‌های سیاسی به نشانه‌های اجتماعی». تحقیقات فرهنگی ایران، سال ۱۱، شمارۀ 4 (پیاپی 44)، صص ۱۴۱-۱۷۴.
شیردل، حسین. (1381). «تمبر، رسانه‌های بدون مرز». رشد آموزش هنر، ش1، صص 17-18.
قادرزاده، هیرش؛ نوری، هادی؛ نعیمی، عباس. (1391). «بازشناسی مفهوم قدرت در اندیشۀ فوکو». غرب‌شناسی بنیادی، سال ۳، شمارۀ ۲، صص 107-127.
کاظم‌زاده، نسرین؛ صالحی، پیمان. (۱۴۰۱). «واکاوی مقاومت زنانه در رمان «تاء الخجل» اثر فضیلة الفاروق (براساس مفهوم قدرت میشل فوکو)». پژوهش‌نامۀ ادبیات داستانی، سال 11، شمارۀ 2، صص 23-46.
یوزباشی، عطیه؛ رجبی، وحید. (۱۳۹۷). «بررسی موضوع، مضمون و ترکیب‌بندی تمبرهای دورۀ جمهوری اسلامی از مجموعۀ اهدایی محمود کاظمی محفوظ در کتاب‌خانه و موزۀ ملی ملک». گنجینۀ اسناد، سال ۲۸، شمارۀ ۲، صص ۱۰۶-۱۳۱.
پایان‌نامه
عادل، فاطمه. (1387). «بررسی مضمون و محتوا در تصویرسازی تمبرهای ایران با شروع انقلاب اسلامی». پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد رشتۀ تصویرسازی، دانشکدۀ هنر، دانشگاه شاهد.
گلرنگ، امیرکسری. (1389). «مطالعۀ تطبیقی تمبرهای بلوک یادگاری در ایران و انگلستان». پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد رشتۀ تصویرسازی، دانشکدۀ هنر، دانشگاه شاهد.
منابع اینترنتی
خامنه‌ای، سیدعلی. (1399). دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای. «پیام به حجاج بیت‌اللّه‌الحرام ۱۷/۴/۱۴۰۱». تاریخ بازدید: ۳/3/۱۴۰۳: