نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

• علی محمد طرفداری

دکترای تاریخ ایران دوره اسلامی و عضو هیئت علمی بنیاد دایرة المعارف اسلامی

چکیده

فرهنگستان‌های زبان، محصول رشد و تکامل اندیشه‌های ملی گرایانه و شکل‌گیری دولت نوین در اروپا، طی سده‌های هیجدهم و نوزدهم میلادی و پیدایش و حاکم شدن مقوله «زبان ملی» است. اما در ایران، فرهنگستان زبان فارسی به عنوان فرهنگستان زبان ملی ایران، بیش از آن که حاصل انتخاب و معرفی زبان فارسی به عنوان زبان ملی باشد، در اثر رواج سره‌نویسی افراطی عهد رضاشاه، پدید آمد که همواره یکی از نمودهای جدی ملی‌گرایی باستان‌گرا در حوزه زبان و ادب بوده است. البته پیشینه سره نویسی، به عهد مغولان هند و صفویان و خلق کتاب‌های مجعولی چون دساتیر به قلم زرتشتیان هند، و همچنین، سابقه تشکیل مجلسی برای لغت‌سازی و جلوگیری از بی‌نظمی در املای کلمات، به عصر ناصرالدین شاه قاجار بازمی‌گردد. اما در اواخر دوران قاجار و عهد مشروطه، این رویه به یکی از دغدغه‌های جدی بخش عمده‌ای از منورالفکرهای باستان‌گرا تبدیل شد و میراث آن، به عهد پهلوی اول رسید. در دوران سلطنت رضاشاه و در فضای فرهنگی آن دوره - که ملی‌گرایی بر تمامی اصلاحات و فعالیت‌های اجتماعی و فرهنگی تسلط داشت - توجه به سره‌نویسی و پرهیز از کاربرد واژه‌های بیگانه خصوصا کلمات عربی و ترکی، به شکل جدی‌تر و رسمی‌تری مورد توجه قرار گرفت و نابسامانی‌هایی که در این کار پدید آمد، باعث شد تا زمینه تشکیل یک مجمع علمی و در نهایت، فرهنگستان زبان فارسی، برای گزینش و ابداع واژگان فارسی به شکل صحیح، فراهم شود. در مقاله حاضر، روند این تحولات بر اساس منابع عهد پهلوی اول، مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است.

کلیدواژه‌ها

• فرهنگستان
• رضا پهلوی
• شاه ایران
• 1323
• سره نویسی
• ملی گرایی (ناسیونالیسم)
• باستان گرایی ادبی

عنوان مقاله [English]

Nationalism, Pure-Writing and the Formation of the Academy of Persian Language in the First Pahlavi Era

نویسنده [English]

• Alimohammad Tarafdari

چکیده [English]

Academies of language are products of the growth and development of nationalistic thoughts, the formation of modern government in Europe during the eighteenth and nineteenth centuries and the dominance of the “national language” issue. But in Iran the Academy of Persian Language, as the academy of the national language of Iran, was not just the product of choosing and introducing Persian as the national language of Iran. It came into existence as a result of the prevalence of excessive “pure” -writing, which was always a serious manifestation of archaic nationalism in the field of language and literature. The history of pure-writing is traced back to the era of the Mughals of India and Safavids, and production of distorted books such as “Dasatir” written by Zoroastrians of India. Furthermore, the history of forming a council for creating words and preventing disorder in the dictation of words dates back to the era of Naser-al-Din Shah Qajar. In the late Qajar Era and during the Constitutional Era this process became one of the serious concerns of the archaist intelligentsia, and its heritage was passed on to the first Pahlavi era. During Reza Shah’s reign, and in the cultural atmosphere of that era – in which nationalism was dominant over all reformations and sociocultural activities – pure-writing, which involves the avoidance of foreign words, especially Arabic and Turkish words, received serious official endorsement. The chaos which followed led to the formation of a scientific society, and eventually to the Academy of Persian Language, charged with selecting and coining Persian words in a precise way. In this paper the progress of these developments is studied and analysed, based on resources of the first Pahlavi era.

کلیدواژه‌ها [English]

• academy
• Reza Pahlavi, Shah of Iran, 1878-1944
• pure-writing
• nationalism
• literary archaism