شیعه و حکومت (مطالعۀ موردی: مواضع روحانیون شیعه در برابر حکومت محمدرضا پهلوی، 1340 - 1357)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشجوی دکترای جامعه شناسی سیاسی دانشگاه تربیت مدرس

چکیده

شیعه، به طورکلی حقانیت و مشروعیت حکومت‌ها را براساس اعتقادش به اصل امامت نفی می‌کند. اما فقدان مشروعیت حاکمان در اندیشۀ شیعه، لزوما به مبارزه و شورش فعال علیه حاکمان نینجامیده است. سؤال مقاله، این است که نحوۀ تعامل و مواجهۀ عملی روحانیان با حکومت در بازۀ زمانی 1340-1357، به چه صورتی بوده‌است؟ برای پاسخ دادن به این پرسش، از روش تاریخی تفسیری بهره‌گیری شده و تلاش گردیده از طریق مطالعۀ اسناد و مدارک موجود، نحوۀ برهم‌کنش روحانیان با حکومت در دورۀ مزبور به شیوۀ استقرائی استخراج شود. براساس بررسی‌های انجام شده، روحانیان و علما در دورۀ مورد بحث، چهار رویکرد مختلف در مواجهه با حکومت دنبال می‌کرده‌اند: 1.حمایت مصلحت‌اندیشانه؛ 2.مبارزۀ منفی؛ 3. مبارزۀ غیرانقلابی؛ 4. مبارزۀ انقلابی. نتیجه این‌که، اگرچه مواضع و رویکرد روحانیان و علما در مواجهه با حکومت متفاوت بوده است، اما همۀ آن‌ها نحوۀ تعامل خود را با حکومت، براساس برداشت خود از شرایط و از منظر دینی تفسیر می‌کرده‌اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Shiites and Government: A Case Study of the Position of Shiite Clergymen on the Reign of Mohammad Reza Pahlavi (1961-1979)

نویسنده [English]

  • Mahdi Heydari
چکیده [English]

Based on their belief in the principle of Imamate, Shiites generally deny the legitimacy of governments. However, the lack of legitimacy of rulers in Shiite thought has not necessarily led to active opposition against the rulers. This article explores the question: in practice, how did the clergymen interact with and confront the government during 1961-1979? To answer the question, the historical interpretation method has been used, and an effort has been made to inductively discern the way clergymen interacted with the government in the period in question through the study of existing records and documents. Findings show that, in this period, clergymen and ulama had four different approaches to dealing with the government:   1) compulsory support  2) nonviolent resistance   3) non-revolutionary opposition   4) revolutionary opposition. The conclusion is that although the clergymen and ulama had various positions and approaches in dealing with the government, all of them determined their method of interaction with the government on the basis of their viewpoint about current conditions and from a religious perspective.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Shiites
  • Government
  • revolution
  • nonviolent resistance
  • revolutionary opposition
  • non-revolutionary opposition