خروج محمد علی میرزا از ایران و چگونگی بازگشت او به کشور (به روایت اسناد)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

کارشناس تاریخ سازمان اسناد و کتابخانۀ ملی ایران

چکیده

با مرگ مظفر الدین شاه قاجار در 24 ذیقعدهء 1324 ق.18/ دی 1285 ش.، ده روز پس از امضای‌ قانون اساسی، پسرش محمد علی میرزا به جای او به تخت نشست. او،در زمان ولیعهدی با مشروطه‌خواهان همداستان شده و سوگند وفاداری نسبت به نظام مشروطه یاد کرده و متن‌ قانون اساسی را امضا کرده بود. البته این، نه از آن رو بود که مشروطه را پذیرفته بود، بلکه‌ تنها راه رسیدن به تاج و تخت بود. کما این‌که در مراسم تاجگذاری نیت باطنی خود را در باب‌ مشروطه نشان داد و در آن مراسم، از کلیۀ وزیران، سفیران، نمایندگان سیاسی خارجی، علما، اعیان و اشراف دعوت به عمل آورد، ولی از نمایندگان مجلس شورای ملی کسی در مراسم‌ حضور نداشت (تنها عده‌ای از نمایندگان، از منزلت طبقاتی از جمله اعیان و اشراف و مالکان و احتمالا از شاهزادگان مدعو بودند). از همین جا بود که عده‌ای از مشروطه خواهان، به دشمنی‌ او با مجلس پی‌بردند. آغاز سلطنت محمد علی شاه را، باید آغاز مبارزه میان مشروطه‌خواهان و عوامل استبداد دانست. وی،از همان ابتدا به فکر بر انداختن مجلس و مشروطه بود. او، این مفهوم‌ را قبول نداشت که با کسانی به عنوان نمایندۀ مردم گفتگو کنند. در دوران پادشاهی، بارها به‌ مخالفت با مشروطه و مشروطه‌خواهان برخاست و باز، ناچار شد از در مسالمت و آشتی در آید. ولی این ترفندها نهایتا ثمری نداشت و مشروطه‌خواهان و مجاهدان را مصمم به کنار گذاشتن‌ او از تاج و تخت کرد. با فتح تهران و پناهنده شدن محمد علی شاه به سفارت روس، سرانجام‌ وی از ایران خارج و به روسیه رفت. البته علاقۀ بی‌حد محمد علی میرزا به تاج و تخت و حمایت‌ روس‌ها از او، باعث بازگشت مجددش به ایران شد. در این مقاله، در باز خوانی اسناد موجود در آرشیو ملی ایران، مسائل مربوط به خروج وی از ایران و بازگشتنش را بررسی می‌کنیم.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Description of Exit of Mohammad Ali Mirza from Iran and Events Related to His Return based on Records

نویسنده [English]

  • Zahra Asefie
چکیده [English]

After the death of Mozaffar al-Din Shah, Mohammad Ali Mirza was crowned on the 18th of Dey (solar month) in 1285 and ascended the throne as the new king. He affirmed his hostility to the constitution and constitutionalists by not inviting deputies of the council parliament to the coronation celebration. He resisted constitutionalists during his reign and also after taking refuge in Russia during his exile from Iran. In this article we review his hostility to the constitution from 1290, when he returned Iran through Astar Abad with the assistance of the Russians and his brothers. Also, according to insecurity and wars which occurred in different parts of country as a result of his stance, we consider the consequences this hostility had for him.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Mohammad Ali Qajar King of Iran 1872-1925
  • Russia
  • National Council Parliament
  • Mohammad Valie Khan Tonekabonie 1848-1927