ظهور نقوش انسانی در مُهرهای دورۀ قاجار (با تاثیرپذیری مُهرها از سکه‌ها و مدال‌های آن دوره)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد گرافیک پردیس هنرهای زیبای دانشگاه تهران

2 استادیار گرافیک و عکاسی پردیس هنرهای زیبای دانشگاه تهران

چکیده

هدف پژوهش: در مُهرهای مورد مطالعه، پوشش‌های سَر همان کلاه‌ها و تاج  کلاه‌های شاهان قاجاری است که در سکه‌ها قابل مشاهده است. این مقاله، با هدف جست‌وجوی تاثیرپذیری نقوش مُهرها از سکه‌ها و مدال‌ها به تحلیل و مقایسۀ تصاویر آن‌ها پرداخته می‌پردازد.
روش/ رویکرد پژوهش: پژوهش حاضر، با ماهیت و روش تاریخی، توصیفی، و تطبیقی بر پایۀ منابع کتابخانه‌ای و میدانی به تطبیق نقوش مُهرها با سکه‌ها و مدال‌های دورۀ قاجار می‌پردازد.
یافته‌ها ونتایج پژوهش: در دورۀ اسلامی، نقوش انسانی - که پیش از آن متداول بود - از مُهرها و سکه‌ها حذف شد. به دنبال ضرب تصویر فتح‌علی‌شاه بر سکه‌ها و رواج سکه‌های مصور، مُهرهایی با صور انسانی ظهور یافتند. با مقایسۀ نقوش مُهرها با سکه‌ها و با توجه به جمع‌آوری مُهرهایی با نقوش انسانی از اسناد نظامیان قاجاری و مشخص‌بودن پیشه و درجۀ نظامی آن‌ها و همچنین معلوم   بودن کلاه  و لباس سربازان در دورۀ قاجار، نمی‌توان پوششِ سَر سربازان را که به تاج   کلاه‌های شاهان شباهت دارد، به پیشۀ صاحبان مُهرها نسبت داد. در نتیجه، فرضیۀ فرعی پژوهش مبنی بر ارتباط نقوش حیوانات در مُهرها با شغل اشخاص مورد تایید نیست. اما فرضیۀ اصلی پژوهش، مبنی بر تاثیرپذیری تصاویر مُهرها از سکه‌ها و مدال‌های دورۀ قاجار تایید می‌گردد. تطبیق نقوش نشان داد این تاثیرپذیری در پاره‌ای از مُهرها، مستقیم از یک سکه یا مدال  و در برخی دیگر متاثر از چند سکه بوده   است. در پایان، می‌توان گفت رواج سکه‌هایی با تصویر شاه علت و انگیزه‌ای بود تا اشخاص تصاویری شبیه به تصاویر شاهان بر مُهرهای خود حک کنند. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Emergence of Human Figures on Seals in Qajar Era (With Seals Being Influenced by Coins and Medallions of that Era)

نویسندگان [English]

  • Zhila Pashaei 1
  • Sedaghat Jabbari 2
چکیده [English]

Purpose: Aiming to investigate how the figures on seals from the Qajar Era were influenced by coins and medallions, this research analyzes and compares such figures. In the seals under investigation, the head covers are the caps and crowns of Qajar Kings which can also be observed in coins of that era. A second issue studied in this research is whether there is a relationship between the animal figures on the seals and the profession of the seal owner.
Methodology/Approach: This research uses a historical, descriptive and comparative approach, and is based on library and field resources.
Findings/Conclusions: During the Islamic era, human figures - which were previously quite common - were removed from seals and coins. The minting of coins with the figure of Fath Ali Shah and the prevalence of pictorial coins led to the emergence of seals with human profiles. Comparing the figures on seals with those of coins and considering the collection of seals with human figures from records of Qajar army officers – being aware of their position and also having information about the caps and clothes of soldiers in the Qajar Era – the design of the soldiers’ caps that resemble the crowns of the kings cannot be attributed to the professions of the owners of the seals. In conclusion, while the secondary hypothesis regarding the relation between animal figures on the seals and the owner’s profession cannot be endorsed, the main hypothesis signifying that the figures of seals were influenced by coins and medallions of the Qajar Era is confirmed. The comparative study of the figures indicated that while some of the seals were directly influenced by one coin or medallion, others were affected by several coins. The prevalence of coins with king’s profiles was an incentive for people to engrave figures similar to those of kings on their own seals. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • seal
  • coin
  • medallion
  • Qajar era