نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد مرمت اشیاء فرهنگی و تاریخی، دانشگاه هنر اصفهان، دانشکده مرمت (نویسندة مسئول)

2 دانشجوی دکتری مرمت اشیای فرهنگی و تاریخی، مربی وعضو هیئت علمی دانشگاه هنر اصفهان

3 عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی خوراسگان (اصفهان)

4 استادیار مرمت اشیای فرهنگی و تاریخی دانشگاه هنر اصفهان

چکیده

از بین لوازم کتابت و خوشنویسی، مرکب در نزد کاتبان و خوشنویسان ارزش ویژه­ای داشته است چنان­که یک چهارم حُسن خط را در گرو مرغوبیت مرکب دانسته­ اند. متأسفانه استفادۀ فراوان مرکب ­سازان امروزی از مواد نامرغوب و عدم دقت لازم در فرآوری مرکب­ها، و یا شاید عدم آگاهی آن ها از ترکیب مرکب ­های مرغوب قدیمی و در عمده­ ای از موارد سودجویی برخی، آثار ارزشمند خوشنویسان را که دیر یا زود جزء آثار موزه ای و ملی قرار می گیرد؛ در گذر زمان دچار آسیب­ های جدی مثل رنگ­پریدگی، کپک، ریزش رنگ و نظایر آن کرده است. از­آنجا که کارهای پژوهشی صورت گرفته در این زمینه هنوز به درستی راهگشایی در این زمینه نبوده است؛ پس، پژوهش در این زمینه امری لازم است.
هدف: هدف این پژوهش بررسی تأثیرات افزودنی حنا و نمک بر روی مرکب سنتی است.
روش و رویکرد پژوهش: روش یافته ­اندوزی کتابخانه ­ای، آزمایشگاهی، اینترنتی و روش پردازش داده ­ها، توصیفی-تحلیلی­ است. در این پژوهش پس از ساخت هفت نمونه مرکب مشکی با استفاده از رساله ­های کهن، پیرسازی تسریعی شامل آزمون­ های نور، کپک و دما بر روی نمونه­ ها بر طبق استاندارد انجام شد؛ سپس با استفاده از دستگاه pH­سنج و رنگ سنج، نمونه ها pH­سنجی و رنگ سنجی شدند. و درآخر با منابع و اطلاعات موجود، تحلیل و نتیجه­ گیری ­شد.
یافته های پژوهش: پس از بررسی­ های آزمایشگاهی معلوم شد، حنا علاوه بر خاصیت رنگدهی از رشد کپک­ها در مرکب، چه به صورت مایع و چه مرکب بر روی کاغذ جلوگیری می کند؛ البته غلظت حنا، در خاصیت میکروب­کشی آن تأثیر دارد .قابل ذکر است که مقدار زیاد حنا (معادل 14 گرم) به دلیل خاصیت اسیدی آن باعث رنگ پریدگی(تغییر رنگ) مرکب می شود؛ کمترین مقدار نمک نیز (معادل 1 گرم) علاوه بر جلوگیری از رشد کپک، مایۀ ثبات و دوام بیشتر مرکب بر روی کاغذ می­شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

The effects of additives on Iranian ink: henna and salt

نویسندگان [English]

  • Zahra Soltani 1
  • Hamid Farahmand Borojani 2
  • Abbas Abed Esfahani 3
  • Hossein Ahmadi 4

1 M.A, Restoration of Cultural & Historical Objects, Esfahan University of Art

2 Ph.D Student, Restoration of Cultural & Historical Objects, Esfahan University of Art

3 Islamic Azad University, Khoraskaan, Esfahan

4 Assistant Professor, Restoration of Cultural & Historical Objects, Esfahan University of Art

چکیده [English]

Purpose: Among the methods of writing and calligraphy, ink had a special value to Iranian writers and calligraphers: one fourth of the beauty of handwriting was deemed to belong to ink. Unfortunately, excessive use of low quality materials, inaccurate processing, lack of knowledge, or in some cases, jobbery has put valuable works of calligraphy in serious danger of distortion, mold growth, and color bleeding. This study examines the effects of adding henna and salt to the traditional ink. Our aim has been to answer the these two questions: 1) How far does salt and henna extract prevent the growth of mold? 2) Do they enhance the stability of ink on the paper?
Method/Research Design: We produced seven samples of black ink, made according to old manuals. We then implemented accelerated aging processes on the samples, using light, mold, and temperature tests. Measurement of the result was carried out by a pH-meter and a colorimeter.
Findings: Laboratory studies showed that not only does henna have colorific properties but it also prevents the growth of mold in both liquid or dry ink on paper. However, the density of henna affects the germicide property of ink. It is notable that because of the acidic nature of henna, a substantial amount of it (equal to 14 gram) leads to ink pallor and cellulose erosion and destruction. In addition, the minimum amount of salt (equal to 1 gram) helps the stability and durability of ink, as well as prevention of mold. It also controls the erosion and destruction of the cellulose.

کلیدواژه‌ها [English]

  • calligraphy
  • Iranian ink
  • additives
  • henna
  • salt

- اسدی­پویا، علی اکبر، نیلوفر معتمد، و کامیار اسدی­پویا (1379). اثرها و کاربردهای درمانی حنا در طب سنتی و طب جدید، رازی، شماره 123: 25-23.

- برکشلی، ماندانا­(1378).  اثرات میکروبیولوژیکی حنا در رنگرزی سنتی کاغذهای تاریخی، هنرنامه، شماره 3: 45.  http//www.magiran.co. (دسترسی در 5/4/1391).

- بهادری، رویا­(1385). شیمی آلی: مبانی و کاربرد در حفاظت و مرمت آثار تاریخی، تهران: پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاریخی-فرهنگی/ رسانه پرداز.

- بهدانی، مهدی؛ قزوینی، کیارش، محمدزاده، علیرضا و صادقیان. علی­(1388).بررسی فعالیت ضد­باکتریایی عصاره­های آبی و اتانولی حنا علیه استافیلوکوکوس اورئوس و سودوموناس آئروژینوزا، افق دانش، شماره 48: 5-2.http//www.magiran.co. (دسترسی در 5/4/1391).

- بهمدی، هما و شواخی، فروغ­(1387).  انواع نمک خوراکی و کاربردهای آن در صنایع غذایی، نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی، شماره 22: 49-45 .http//www.magiran.co.(دسترسی در 3/4/1391).

-  پورتر، ایو­(1389). آداب و فنون نقاشی و کتاب­آرایی، ترجمۀ زینب رجبی، تهران: متن.

- ترنر، G. P. A (1374). شیمی رنگ­(اصول تکنولوژی رنگ)، ترجمۀ گریگور ترپوگوسیان و همیرا آگاه، تهران: آروین.

ـ خسروی­بیژائم، فرهاد­(1385). فن­شناسی وآسیب­شناسی مرکب­های سنتی و ارائۀ راهکارهای حفاظتی آن،
پایان­نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه هنر اصفهان.

- خوشمردان، علی­بن­حسن­(1382). رسالۀ «تعلیم الخطوط»، به کوشش احسان ا... شکراللهی طالقانی، بهارستان، شماره 2: 321.

ـ دوک، جیمز آ­(1387). فرهنگ گیاهان دارویی، ترجمۀ زهره آموزگار و عبدالعلی محقق زاده و محمد رضا شمس اردکانی، تهران: مارلیک.

ـ دهخدا، علامه علی اکبر­(1360). لغتنامۀ دهخدا، تهران: دانشگاه تهران.

- دی فبر، مارگا ا. پی. سی، هاورمانز، جان بی. جی. ا، و پیتر دی فایز(1386). خوردگی ناشی از مرکب آهن-مازو: مطالعۀ اثر یک ترکیب، ترجمه شهناز بهلولی­ریزی، پیام بهارستان، شماره 78: 67-64.

- سلیمانی، سمیه؛ سپیده­دم، محمد جواد و ملکیان، حمید­(1390). بررسی تأثیر رنگ­های گیاهی­(حنا، گردو و چای) بر پایداری کاغذ در مرمت نسخ خطی، تحقیقات علوم چوب و کاغذ ایران، شماره 4: 658-650.http//www.magiran.co (دسترسی در 5/4/1391).

- شبّوح، ابراهیم­(1381). مواد و وسایل نسخه­پردازی:دو منبع قدیمی تازه یاب دربارۀ روش ساخت مرکب، ترجمۀ هوش­آذر آذرنوش، بهارستان، شماره 1: 152-141.

- عمید، حسن(1384). فرهنگ فارسی عمید، تهران: امیر کبیر.

- فرهنگ، پرویز­(1366). فرهنگ مواد، تهران: عرفان

-  فضائلی، حبیب ا...­(1376). تعلیم خط، تهران: سروش.

-  قلیچ­خانی، حمید رضا­(1373). فرهنگ و اصطلاحات خوشنویسی و هنرهای وابسته، تهران: روزنه.

-  قلیچ­خانی، حمید رضا (1373). رسالاتی در خوشنویسی و هنرهای وابسته، تهران: روزنه.

- لامعی­رشتی، محمد؛ آقا­علی­گل، داوود. خسروی، فرهاد. اولیایی، پروین. باقی­زاده، علی و شکوهی، فرح­(1386).
پژوهش­های فنی: آنالیز عنصری چند نمونه از مرکب و کاغذ دورۀ قاجار با میکروسکوپ روبشی پروتون، بهارستان، شماره 12- 11، 264-261.

- لامعی­رشتی، محمد؛ شکوهی، فرح و اولیایی، پروین­(1379).معرفی روش پیکسی خارجی در آنالیز مرکب و کاغذ قدیمی، بهارستان، شماره دوم: 435-431.

- مایل­هروی، نجیب­(1372). کتاب­آرایی در تمدن اسلامی: مجموعه رسائل در زمینۀ خوشنویسی، مرکب­سازی، کاغذگری، تذهیب وتجلید، مشهد: آستان فدس رضوی.

- مظفریان، ولی ا...­­(1377). فرهنگ نام­های گیاهان ایران، تهران: فرهنگ معاصر.

- نفیسی­(ناظم الاطبا)، علی اکبر­(- ). فرهنگ نفیسی، تهران: خیام.

- نیشابوری، فضل ا... فاضل­(1382). بررسی و مقایسۀ دستورالعمل­های مندرج در رساله­های خوشنویسی فارسی، بهارستان، شماره 7 و 8: 94-81.

- وکیلی، ابوالفضل­(1382). رنگرزی الیاف فرش دستباف، تهران: نقش هستی.

- هادیان­دهکردی، منیژه­­(1386). کاربری پژوهش­های آزمایشگاهی در حفاظت و مرمت بناهای تاریخی (مواد و مصالح)، تهران: دانشگاه تهران و پژوهشکدۀ حفاظت و مرمت آثار تاریخی-فرهنگی.

- یلدیز، رمضان­(1384). دایرة المعارف گیاهان دارویی و شفابخش، ترجمۀ نسیم فولادوند، تبریز: یاران تبریز.

                                                                                                                                                                           

ـ Berrie, Barbara H. )2007(. Artists' Pigments: A Handbook of  Their History and Characteristics,vol 4, London: Archetype Publications ltd.                            

 

 ـCarvalho, David N. )2007(. Forty Centuries of Ink, Echo library. http//www.manybooks.net.pdf/ (accessed  december 10,  2011)

 

ـHigashijima, Kenta., Chiaki Hori, Kiyohiko Igarashi, Toshiharu Enomae, & Isogai, Akira. )2012(. First aid for flood-damaged paper using saltwater: The inhibiting effect of saltwater on mold growth, Studies in Conservation 57: 165-168.

 

ـ Keheyan, Y. & Giulianelli, L. )2006(. Identification of Historical Ink Ingredients Using Pyrolysis-GC-MS. A Model Study, e-Preservation Science 3: 5-10.

 

ـ Mert, Esra. )2008(. A Comparative Study on Chemical Characterization of Different Ink Ingredients Used in Ancient Ornamented Manuscripts, Master of Sience Inarchaeometry, Middle Easttechnical University

http//www. scirus.com.pdf/ (accessed  december 21, 2011)

 

Rouchon Quillet, Véronique. Remazeilles, Celine. Nguyen, Thi Phuong. Bleton, Jean. &Tchapla, Alain, )2004(. The Impact of Gum Arabic on Iron Gall Ink Corrosion, http//www.google scholar.com(access date:5/10/2014).

 

ـ Senvaitiene, J. & Beganshiene, A. )2005(. Characterriziation of historical writing inks by different analytical techniques, chemija, 3-4: 34-38.

 

_ H. k. Stratis, T. Salvesen.)2002(. The BroudSpectrum: Studies in The Materials, Techniques, and Conservation of Color on Paper , London: Archetype Publications ltd.