شرکت اتحادیه: از صرافی تا چالش‌های تجارت (از خلال اسناد بایگانی اتحادیه)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه تاریخ، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف‌آباد، ایران

چکیده

هدف: ادغام ایران در اقتصاد جهانی، عصر امتیازات و ورود سرمایه‌های بیگانه، پیروزی جنبش مشروطه، جنگ جهانی اول و روی‌کارآمدن دولت پهلوی هرکدام چالش‌ها و فرصت‌های بسیاری را برای تجار و مؤسسان شرکت‌های تجاری فراهم کرد.پژوهش حاضر به‌دنبال بررسی فعالیت‌های صرافی و تجاری شرکت اتحادیه و چالش‌های پیش‌روی این شرکت است.
روش/ رویکرد پژوهش: این پژوهش مبتنی بر روش اسنادی و با تکیه بر اسناد آرشیو خصوصی شرکت اتحادیه انجام شده‌است.
یافته ها و نتیجه‌گیری: شرکت اتحادیه با پیروزی جنبش مشروطه فعالیت خود را متنوع و گسترده کرد و در دورانی نیز به واسطه‌گری برای شرکت‌های خارجی پرداخت. این شرکت در ادامه به توان مالی خود افزود و کوشید با سرمایه‌های خارجی به رقابت بپردازد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Ettehadiyeh Company: From Currency Exchange to Engagement in ForeignTrade Soheila Torabi Faresani

نویسنده [English]

  • Soheila Torabi Faresani
Assistant Professor, Department of History, Najafabad Branch, Islamic Azad University, Najafabad, I. R. Iran
چکیده [English]

Purpose: Integration into the world economy since the beginning the 20th century provided plenty of opportunities for Iranian merchants to set up their own companies. This paper reports the history of activies as well as chngeges faced by of one such companies, namely Ettehadiyeh.
Method and Research Design: This research is based on private archival documents held by etehadiyyeh family.
Findings and Conclusion: After the 1906 Constitutional Revolution, Ettehadiyeh company diversified and expanded its activities. The company in early steps operated as the agents of foreigh enterprises.  However, later when it grew in size and capital, the company entered in completion with foreing partenrs.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ettehadiyeh Company
  • Trade
  • Money Exchnge
  • foreign trade
  • Iran
منابع
اسناد
آرشیو خصوصی شرکت اتحادیه (آر.ا.ت)
ش1: از بانک شاهنشاهی به حاج‌رحیم اتحادیه، 13ذی‌قعدۀ1336، پروندۀ مربوط به نامه‌های سال‌های 1331-1336ھ.ق.
ش2: صورت‌جلسه‌ای با رئیس بانک شاهنشاهی و وزیر مالیه، 16دی1307.
ش3: از حاج‌عبدالرضا اصفهانی به حاج‌رحیم اتحادیه، 26جمادی‌الاول1340، نامه‌های سال 1340ھ.ق.
ش4: نامۀ شرکت اتحادیه به کمپانی مسعودیه، 7جمادی‌الثانی1316، نمرۀ 24/16.
ش5: نامۀ شرکت اتحادیه به کمپانی محمودیه، 17ذی‌قعدۀ1317، نمرۀ 101/16.
ش6: نامۀ حاج‌ابراهیم انطیقه‌چی[1] به حاج‌رحیم اتحادیه، استانبول، 4ذی‌حجۀ1339.
ش7: نامۀ میرزاعلی‌اکبر اسماعیل‌زاده، استانبول، 19ذی‌حجۀ1339.
ش8: محمدتقی افشار به حاج‌رحیم اتحادیه، بمبئی، 22رجب1345.
ش9: حاج‌محمد کازرونی به رحیم اتحادیه، بمبئی، 15رجب1350.
ش10: عبدالحسین کازرونی به رحیم و لطف‌علی اتحادیه، 31رمضان1339.
ش11: کازرونی به اتحادیه، بمبئی، 6رمضان1340.
ش12: کازرونی به اتحادیه، بمبئی، 5صفر1341.
ش13: حاج‌فتح‌الله فتحی به حاج‌رحیم و حاج‌لطف‌علی اتحادیه، بمبئی، 5ربیع‌الثانی1339.
ش14: عبدالحسین کازرونی به اتحادیه، بمبئی، 2جمادی‌الاول1340.
ش15: حاج‌محمدعلی به حاج‌رحیم اتحادیه، تهران، 12جمادی‌الاول1340.
ش16: عبدالحسین کازرونی به اتحادیه، بمبئی، 9ربیع‌الاول1340.
ش17: نامۀ سفارت ایتالیا به حاج‌رحیم‌آقا اتحادیه، 9ژانویۀ1913.
ش18: قرارداد مابین حاج‌رحیم اتحادیه و کمپانی لیمیتد چرچیل، 12صفر1332/10ژانویۀ1914.
ش19: سیدمحمدتقی امین‌التجار و پسر به حاج‌رحیم اتحادیه، 6ذی‌حجۀ1346.
ش20: سیدمحمدتقی امین‌التجار به حاج‌رحیم اتحادیه، 7ذی‌قعدۀ1346.
ش21: علی نمازی به حاج‌رحیم اتحادیه، اول رمضان 1346.
ش22: مجموعه‌نامه‌های امین‌التجار به حاج‌رحیم اتحادیه، 7ذی‌قعدۀ1346 و 6ذی‌حجۀ1346، (مجموعه‌نامه‌های سال 1346ق).
ش23: قرارداد مابین حاج‌رحیم اتحادیه، و آقامشهدی‌اکبر و آقامطلب (تاجران زنجانی)، 19شوال1338.
ش24: حاج‌یوسف قزوینی به حاج‌رحیم اتحادیه، نمرۀ 465، 23جمادی‌الاول1340.
ش25: حاج‌یوسف قزوینی به حاج‌رحیم اتحادیه، نمرۀ 476، 27جمادی‌الاول1340.
ش26: علی اتحادیه به حاج‌رحیم اتحادیه، 20نوامبر1926.
ش27: وزارت فواید عامه به حاج‌رحیم اتحادیه، 27بهمن1305.
ش28: علی‌اکبر صراف به حاج‌لطف‌علی صراف، نمرۀ 10، 24ربیع‌الاول1316.
ش29: نامه‌های امجدالسلطان درخصوص املاک حاج‌رحیم اتحادیه در ینگه‌امام، 22مرداد1310، 9مهر1310، 25مهر1310.
ش30: حکم دادگاه استیناف درخصوص دعاوی حاج‌رحیم اتحادیه و فرمانفرما، 19جمادی‌الاول1349.
ش31: نامۀ حاج‌رحیم به ادارۀ ثبت، 8رجب1344.
ش32: نامۀ علی‌اکبر صراف به حاج‌لطف‌علی صراف، 4جمادی‌الاول1316.
ش33: گزارش مباشر اتحادیه از عملکرد زارعان، اول شهریور 1311.
ش34: سواد حکم استیناف شکایت حاج‌رحیم‌آقا اتحادیه از میرزاحسن‌خان مستوفی‌الممالک درخصوص ادعای 4 دانگ قریۀ فرح‌زاد، 29مرداد1308.
ش35: از حاج‌آقا کوچصفهانی به حاج‌رحیم اتحادیه، 8ذی‌قعدۀ1347، (از مجموعه‌نامه‌های سال‌های 1345-1347ھ.ق).
ش36: احمد تفرشی به حاج‌رحیم اتحادیه، ربیع‌الثانی 1337.
ش37: وکالت‌نامۀ رسمی به سیدابوالفضل‌خان، 28تیر1313.
ش38: امتیاز انحصاری کارخانۀ چراغ‌برق، 11مهر1304.
ش39: مشارکت در بهره‌برداری از معادن زهرآباد و سماور، 12جدی1302.
ش40: گزارش حسین از معادت زیتورآباد، درخصوص شورش یاغیان و ادعای مالکیت معادن، 26ثور1303.
ش41: از معین‌التجار به حاج‌رحیم اتحادیه، 19جدی1298.
ش42: اجاره‌نامه بین وزارت مالیه و حاج‌رحیم اتحادیه، نمرۀ 905/32971، اول جدی 1297.
ش 43: حاج‌رحیم اتحادیه به ریاست وزرا، 22صفر1339.
ش44: حاج‌رحیم اتحادیه به ریاست وزرا، 28محرم1339.
ش45: اسامی تجار شرکت‌کننده در جشن تاج‌گذاری رضاشاه، [بی‌تا].
سازمان اسناد و کتاب‌خانۀ ملی ایران (ساکما)
اسناد نخست‌وزیری:
1: ریاست وزرا به حاج‌امین‌الضرب، 29فروردین1304، 44-784.
2: از شرکت اتحادیه به ریاست وزرا،10ذی‌قعدۀ1342، نمرۀ 50-9/4.
3: از ریاست وزرا به لیانازوف، بابت طلب تجارت‌خانه از دیویزیون قزاق، 8جمادی‌الآخر1339، نمرۀ 7840.
4: از فرماندهِ قشون گیلان به ریاست وزرا، 6نوامبر1920، نمرۀ 506.
5: از حاج‌رحیم به ریاست وزرا، 4صفر1340، نمرۀ 11749.
6: از وزارت فلاحت به ریاست وزرا، 17حوت1301، نمرۀ 8081.
7: از اتحادیه به ریاست وزرا، 10ذی‌قعدۀ1343، نمرۀ 38330.
8: از وزارت فواید عامه به ریاست وزرا، 24ثور1339، نمرۀ 5496.
9: از لیانازوف به ریاست وزرا، 16مارس1921، نمرۀ 12840.
10: از وزارت فواید عامه به معین‌التجار، 17عقرب1338.
 
کتاب
اتحادیه، منصوره؛ روحی، سعید. (1395). صرافی و صراف‌ها: منتخبی از اسناد حاج‌رحیم اتحادیه. تهران: تاریخ ایران.
تاریخچۀ سی‌سالۀ بانک ملی ایران (1337-1307). [بی‌تا]. تهران.
ترابی فارسانی، سهیلا. (1384). تجار، مشروطیت و دولت مدرن. تهران: تاریخ ایران.
جمال‌زاده محمدعلی. (1335). گنج شایگان: اوضاع اقتصادی ایران. برلین.
مجموعه‌مقاله
اتحادیه، منصوره. (1377الف). «فهرست سیاه ایران در جنگ جهانی اول (1914م-1918م)». چاپ‌شده در کتاب: اینجا طهران است...: مجموعه‌مقالاتی دربارۀ طهران 1344-1269ھ. تهران: تاریخ ایران.
اتحادیه، منصوره. (1377ب). «ماجرای اجارۀ مالیات توتون و تنباکوی کردستان در 1333ھ.ق». چاپ‌شده در کتاب: اینجا طهران است...: مجموعه‌مقالاتی دربارۀ طهران 1344-1269ھ. تهران: تاریخ ایران.
اتحادیه، منصوره. (1377ج). «مسائل صرافی از خلال سطور نامه‌های یک صراف». چاپ‌شده در کتاب: اینجا طهران است...: مجموعه‌مقالاتی دربارۀ طهران 1344-1269ھ. تهران: تاریخ ایران.
روزنامه
حبل‌المتین، سال 22، ش21، ربیع‌الاول 1332.
منبع لاتین
Picot, H. (1897). Biographical Notices of Members of the Royal Family, Notables, Merchants and Clergy. London.
[1] - عتیقه‌چی: عتیقه‌خر. انتیقه (antika): عتیقه، کهنه و به‌دردنخور. فرهنگ سخن این واژه را از فرم ترکیِ واژۀ فرانسوی antique تلقی کرده‌است.