شبکه‌ مفهومی توصیفگرهای اسناد شرعی در آرشیو ملی ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران.

2 دانشیار گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی ،واحد تهران شمال، تهران، ایران

3 دانشیار گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران

10.22034/ganj.2020.2426

چکیده

هدف: استخراج و ترسیم شبکۀ مفهومی اسناد شرعی موجود در آرشیو ملی ایران
روش/ رویکرد پژوهش:. داده‌ها با با استفاده از سیاهۀ وارسی گردآوری شد. برای ماتریس‌سازی مفهوم-واژه از نرم‌افزار راوَرماتریس ، و برای استخراج، تحلیل و ترسیم مفاهیم از نرم‌افزار پروتژۀ 5 استفاده شد.
یافته‌ها و نتیجه‌گیری: استفاده از تحلیل محتوای کیفی روش مناسب برای تعیین سلسله‌مراتبِ «فرارده-زیررده» در ساخت هستی‌شناسی اسناد شرعی است. برای مفهوم‌شناسی شبکه‌ای، روابط معنایی افقیِ واژگانی بین نمایه‌واژه‌ها و توصیفگرهای اسناد شرعی با استفاده از نرم‌افزار پروتژۀ 5 در قالب زبان‌های استاندارد اُ.دبلیو.اِل و آر.دی.اف پیاده‌سازی و ترسیم و شبکۀ مفهومی طراحی شد تا به‌عنوان ابزاری استاندارد برای ذخیره و بازیابی اطلاعات به‌کار گرفته شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Conceptual Network of Descriptors of Religious Records (At the Iran National Archives)

نویسندگان [English]

  • Fatemia Esfandiari 1
  • Zohreh Mirhosseini 2
  • Fahimeh Bobolhavaeji 3
1 PhD Student of Information Science and Knowledge, Islamic Azad University, Science & Research Branch, Tehran,I. R. Iran
2 Assistant Professor, Department of Information Science and Knowledge Islamic Azad University, Tehran North Branch, Tehran, I. R. Iran
3 . Associate Professor, Department of Information Science and Knowledge Islamic Azad University, Science & Research Branch, Tehran, I. R. Iran
چکیده [English]

Purpose: To identify the conceptual-lexical network and the semantic relationships of the thesaurus at Iran National Archives.
Method and Research Design: Qualitative Contents Analysis applied in order to identify and analyse ontological relationships. Data was collected using a checklist and analysed using RaverMatrix software to make matrix of concept-word and protege 5 for extracting, analysing and delineating lexical concepts.
Findings and Conclusion: Qualitative Contents Analysis is suitable for determining "ultra-category, sub-category" in constructing ontologies for religious documents. For the Network conceptualization, the semantic, horizontal, lexical relationships between the indexes and the descriptors of the religious records were constructed and drawn up using Protege 5 software in the standard languages of O.W.L. and R.D.F. The conceptual network of religious records was designed to be used as a standard tool for information storage and retrieval.
 

منابع

کتاب

روستایی، محسن. (1395). ادبیات تاریخی و دیوان‌سالاری ایران «عهد مغول تا سرآغاز دولت صفویه» با تکیه‌بر متون نثر فارسی و اسناد مکتوب (تاریخی) و محوریت بررسی لغات و اصطلاحات دیوانی-اجتماعی و سندشناسی (قرن هفتم تا پایان قرن نهم هجری). (چ1). تهران: ندای تاریخ.

قائم‌مقامی، جهانگیر. (1350). مقدمه‌ای بر شناخت اسناد تاریخی. تهران: انجمن آثار ملی.

مقاله

احمدی، حمید؛ عصاره، فریده؛ حسینی بهشتی، ملوک‌السادات؛ حیدری، غلام‌رضا. (1396). «طراحی سامانۀ نیمه‌خودکار ساخت هستی‌شناسی به‌کمک تحلیل هم‌رخدادی واژگان و روش C-value (مطالعۀ موردی: حوزۀ علم‌سنجی ایران)». پژوهش‌نامۀ پردازش و مدیریت اطلاعات، دورۀ 33 (1)، صص 185-216.

تبریزی، منصوره. (1393). «تحلیل محتوای کیفی از منظر رویکردهای قیاسی و استقرایی». فصل‌نامۀ علوم اجتماعی، ش64، صص 105-138.

حاضری، افسانه، مکی‌زاده، فاطمه؛ بیک خورمیزی، فرزانه. (1395). «تحلیل هم‌واژگانی مقالات مستخرج از پایان‌نامه‌های کارشناسی ارشد علم اطلاعات و دانش‌شناسی». پژوهش‌نامۀ علم‌سنجی، 2 (4)، صص 49-62.

حسینی بهشتی، ملوک‌السادات. (1386). «معنی‌شناسی واژگانی فرااصطلاح‌نامه و بازیابی اطلاعات». کتاب ماه (کلیات)، ش118، صص 30-37.

روستایی، محسن. (1389). «تعابیری از سند و سندشناسی و نقش آن در پژوهش و توصیف اسناد تاریخی». کتاب ماه، تاریخ و جغرافیا، ش146، صص 42-49.

سالمی، نجمه؛ کوشا، کیوان. (1392). «مقایسۀ تحلیل هم‌استنادی و تحلیل هم‌واژگانی در ترسیم نقشۀ کتاب‌شناختی (مطالعۀ موردی: دانشگاه تهران)». پژوهش‌نامۀ پردازش و مدیریت اطلاعات، 29 (1)، صص 253-266.

صفری، مهدی. (1383). «مدل‌سازی مفهومی در بازنمون رسمی دانش: شناختی از هستی‌شناسی در هوش مصنوعی و نظام‌های اطلاعاتی». اطلاع‌شناسی، 2 (4)، صص 73-104.

مؤمنی راد، اکبر و دیگران. (1392). «تحلیل محتوای کیفی در آیین پژوهش: ماهیت، مراحل و اعتبار نتایج». فصل‌نامۀ اندازه‌گیری تربیتی، ش14، س چهارم، صص 187-222.

یعقوب‌نژاد، محمدهادی. (1394). «شبکۀ مفهومی اصطلاحات علوم: کاربردها و ویژگی‌ها». دوماه‌نامۀ آینۀ پژوهش، 26 (2)، پیاپی 152، صص 5-11.

پایان‌نامه

نامور، زهرا. (1398). «تدوین هستی‌شناسی در پایگاه‌های اطلاعاتی مقالات علمی: مطالعۀ موردی پایگاه مقالات تمام‌متن فارسی (فنی و مهندسی) مرکز منطقه‌ای اطلاع‌رسانی علوم و فناوری». (پایان‌نامۀ دکتری علم اطلاعات و دانش‌شناسی)، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، دانشکدۀ علوم انسانی و علوم اجتماعی.

منابع لاتین

Chen, Guo; Xiao, Lu; Hu, Chang-ping; Zhao, Xue-qin. (2015). “Identifying the research focus of Library and Information Science institutions in China with institution-specific keywords”. Scientometrics, 103 (2), pp 707-724.

Hodge, G. M; Zeng, M. L; Soergel, Dagobert. (2003). “Building a meaningful Web: from traditional knowledge organization systems to new semantic tools”. The 6th Networked Knowledge Organization Systems (NKOS) Workshop. Joint Conference on Digital Libraries (JCDL'03).

Hu, Chang-Ping; Hu, Ji-Ming; Deng, Sheng-L; Liu, Yong. (2013). “A co-word analysis of library and information science in China”. Scientometrics, 97(2), pp 369-382.

Ravikumar, S; Agrahari, Ashutosh; Singh, S. N. (2014). “Mapping the intellectual structure of scientometrics: a co-word analysis of the journal Scientometrics (2005-2010)”. Scientometrics, 102 (1), pp 929-955.

Stairmand. M. A. (1994). “Lexical Chains, WordNet and Information Retrieval”. Condensed version of Master's Thesis.

Yang, Ying; wu, Mingzhi; Gui, Lei. (2012). “Integration of three visualization methods based on co-word analysis”. Scientometrics, 90 (2), pp 659-673.