نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته دکتری و پژوهشگر تاریخ معاصر

2 استادیار گروه تاریخ دانشگاه حکیم سبزواری

10.22034/ganj.2019.1917.1574

چکیده

این پژوهش به واکاوی فعالیت‌های یکی از خوانین درگز به نام زبردست‌خان چاپشلو طی سال‌های پایانی دهة1290ش عمدتاً مبتنی بر اسناد می‌پردازد، چنان‌که علل طغیان زبردست‌خان را از از ابعاد مختلف داخلی و خارجی بررسی نموده، ضمن این‌که تبعات این اقدام خودسرانه و تکاپوهای گریز از مرکز او را در راستای نیل به قدرت از زوایای گوناگون سیاسی، نظامی، اجتماعی و اقتصادی واکاوی نمود. در مقاله پیش‌رو، از رویکرد «کیفی» و روش «توصیفی-تحلیلی» استفاده شده، و داده‌ها عمدتاً با تکیه بر اسناد مراکز آرشیوی، و بعضاً روزنامه‌ها و کتب خاطرات، گردآوری شده است. یافته‌ها از این حکایت دارد که اوّلاً ریشه‌های تمرّد زبردست‌خان نشأت‌گرفته از عوامل داخلی مانند بی‌ثباتی سیاسی و فقدان حکومت مرکزی مقتدر، بافت فرهنگی و ساخت اجتماعی-اقتصادی منطقه درگز، و عناصر خارجی یعنی تکاپوهای پنهانی انگلیسی‌ها در این ماجرا، و حمایت تلویحی شوروی از متمرّدین بوده است، ضمن این‌که پیامدهای آن نیز چالش دیپلماتیک برای مقامات کشور در مذاکره با شوروی به منظور استرداد او، چالش‌سازی برای تشکیلات نظامی نیم‌بند و نامنسجم ایران طی آن برهة زمانیِ متشنّج، تشدیدِ جوِّ ناامنی و وحشت در بین اهالی آن منطقه و در کنار آن هم بروز شکاف اجتماعی و دوپارگی در جامعة آنجا، و در نهایت هم خسارت‌هایی که در نتیجة عصیان او بر اموال و عایدات دولتی، در کنار دارایی‌های خصوصی وارد شد، از اثرات تحرّکات طغیانگرانة زبردست‌خان بود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Documentary study‌ of the Zabardastkhan Chapeshlu 's rebellion in North of Khorasan in the late Qajar: Causes and Consequences

نویسندگان [English]

  • Mohammad Hassan pourghanbar 1
  • yaqub tabesh 2

1 shahid beheshti university phD graduate and Researcher Iranian contemporary historical studies

2 assistant professor in Hakim sabzevari university

چکیده [English]

This paper explores the Activities one of Dargaz's khans In the name of Zabardastkhan Chapeshlu During the last years of decade the 1290, So that examines the political, military, social and economic consequences Originating from his Arbitrary and centrifugal acts In order to gain power during that time peri
To investigate this issue have been used The qualitative approach and the descriptive-analytical method, And the data has been compiled mainly on the basis of documents from archival centers, and sometimes newspapers and books of memories.
Findings and conclusion: The findings indicate that internal factors such as political instability and the lack of a strong central government, Cultural context and socio-economic structure of that region, And the foreign elements namely the British's secret actions and Conspiracy in this sedition And the implicit support of the Soviet Union from these Rebellious persons, each one has been Somehow effective In the emergence, strengthening and prolongation of this tumult Creating a Challenge for the Central Government of Iran, And in the category of outcomes it should also be noted that this insurgence has been accompanied by various dimensions of the unfortunate consequences for that region and country, As The following are the consequences of the Zabardastkhan rebellious motilities: The diplomatic challenge of the country's authorities to negotiate with the Soviet Union to reinstate him, Creating a challenge for Iran's military organization during That turbulent period, Exacerbating the atmosphere of insecurity and terror among the people of that area And along with that, the emergence of a social gap and disunity in the society there, Finally, the damage that resulted from his riot on property and public incomes, along with private property.

کلیدواژه‌ها [English]

  • North of Khorasan
  • rebellion of Zabardastkhan Chapeshlu
  • Late Qajar period
  • Causes
  • consequences