صنعت نفت و توسعة اقتصادی ، اجتماعی مناطق شمالی خلیج‌فارس؛ مطالعه موردی خارک (1355-1335ش/1976-1956)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه تاریخ دانشگاه خلیج‌فارس

2 دانشجوی دکتری تاریخ دانشگاه خلیج‌فارس

چکیده

هدف: این پژوهش بر آن است تا به بررسی و تبیین تأثیر صنعت نفت بر روند توسعه اقتصادی و اجتماعی منطقة خارک بپردازد.
روش/رویکرد پژوهش: این پژوهش به روش تاریخی و با رویکرد تاریخ اقتصادی و تبیین داده‌های آماری و بر مبنای اسناد و مدارک آرشیوی و منابع کتابخانه‌ای انجام‌شده است.
یافته‌ها و نتایج پژوهش: با انتخاب جزیره خارک از سوی کنسرسیوم نفتی به‌عنوان مرکز بارگیری و صدور نفت خام، تأسیسات متعددی در این جزیره ایجاد شد. ورود صنعت نفت و شکل‌گیری این تأسیسات تأثیر آشکاری بر وضعیت اقتصادی و اجتماعی آن مانند؛ دگرگونی در چهره منطقه، ترکیب جمعیتی، وضعیت معیشتی، توسعه زیرساخت‌ها، ظهور طبقات جدید و افزایش مهاجرت داشته است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهند، با پیشرفت صنعت نفت در این دوره و روند تحولات اقتصادی، اجتماعی حاصل از آن، خارک به بزرگ‌ترین بندر بارگیری و صادرات نفت خام ایران و یکی از بزرگ‌ترین بندرهای صادراتی نفت خام جهان تبدیل شد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Oil industry and the socio-economic development of the northern Persian Gulf region: the case of Kharg Island (1956-76)

نویسندگان [English]

  • Habibollah Saeedinia 1
  • Ahmad Lobatfar 2
چکیده [English]

Purpose: To explore the impact of the oil industry on the economic and social development of Kharg Island.
Method / Research Design: This study is based on library resources and archival documents.
Findings: With the selection of Kharg as the main terminal for export of the Iranian crude oil, numerous facilities were installed on the island. Kharg then became Iran's biggest oil export hub and one of the world's largest. As the result, topographic and demographic changes took place in the Island: living standards improved and the infrastructure of the Island hugely developed. As the result a new middle class emerged as a hundreds of staff and their families created a new community on the Island. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Kharg Island
  • oil industry
  • economic and social change
  • Iran

 منابع

اسناد:

سازمان اسناد و کتابخانة ملی ایران(ساکما)، 26704، 2652/ط، 28771/4، 13111/220، 15626/220،  18593/220، 2104/240، 45610/240، 1253/293/98، 32809/293، 41237/293، 48845/293، 48848/293، 50293/293، 59346/293، 9808/501،

کتاب‌ها

آل احمد، جلال(1347). جزیرة خارک دُرّ یتیم خلیج فارس. تهران: مجید.

ابن‌حوقل، ابوالقاسم محمد(1345). صورةالارض . (جعفر شعار، مترجم). بی‌جا: بنیاد فرهنگ ایران.

ابن‌خردادبه، ابوالقاسم عبیدالله‌بن عبدالله(1370). المسالک و الممالک. (حسین قره چانلو، مترجم). تهران: نشر نو.

اصطخری، ابوالاسحاق ابراهیم(1368). مسالک الممالک. (ایرج افشار، کوششگر). تهران: علمی و فرهنگی.

بررسی عملیات توسعة صنعت نفت در گذشته و پیش‌بینی‌های عملیات در آینده(1346). تهران: شرکت ملی نفت ایران.

تحول و پیشرفت جزیرة خارک(1344). تهران: شرکت‌های عامل نفت ایران.

جیهانی، ابوالقاسم‌بن احمد(1368). اشکال العالم. (علی‌بن عبدالسلام کاتب، مترجم). بی‌جا: آستان قدس رضوی.

خارک مرکز بارگیری و صدور نفت خام(بی‌تا). تهران: شرکت ملی نفت ایران.

خسروی، خسرو(1342). جزیرة خارک در دورة استیلای نفت. تهران: موسسة مطالعات و تحقیقات اجتماعی.

سالنامة آماری کشور(1345). (ج1). تهران: سازمان برنامه‌وبودجه.

سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1335: ج 23، شهرستان بوشهر(1337). تهران: سازمان برنامه‌وبودجه.

سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1345، جلد 139: شهرستان بندر بوشهر(1347). تهران: سازمان برنامه‌وبودجه

سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1355، جلد 59: شهرستان بندر ماهشهر(1358). تهران: سازمان برنامه‌وبودجه.

سعادت، فتح‌الله(1346). جغرافیای اقتصادی نفت ایران. (ج1). تهران: چاپخانة پارس.

سیری در صنعت نفت ایران(1348). تهران: شرکت ملی نفت ایران اداراه کل روابط عمومی.

طرح توسعة خارک(1346). تهران: شرکت‌های عامل نفت ایران.

طرح گچساران خارک(بی‌تا). تهران: شرکت‌های عامل نفت ایران.

فرامرزی، احمد(1347). جزیرة خارک.(حسن فرامرزی، کوششگر)تهران: ابن‌سینا.

فریدی مجید، فاطمه(1388). سرگذشت تقسیمات کشوری ایران 1385 1285. (ج2). تهران: بنیاد ایران‌شناسی.

کازرونی، محمدابراهیم(1367). تاریخ بنادر و جزایر خلیج‌فارس. (منوچهر ستوده، مصحح). بی‌جا: موسسة فرهنگی جهانگیری.

گزارش اقتصادی و اجتماعی طرح‌های خاص ناحیه‌ای: خوزستان(1353). تهران: سازمان برنامه ‌و بودجه.

گیرشمن، رومن(1342). جزیرة خارک. (چ2). تهران: شرکت‌های عامل نفت ایران.

لسترنج، گای(1383). جغرافیای تاریخی سرزمین‌های شرقی. (چ6). (محمود عرفان، مترجم). تهران: علمی و فرهنگی.

ماهشهر بندر صدور فرآورده‌های نفتی(1346). تهران: شرکت‌های عامل نفت ایران.

مستوفی، حمدالله(1378). نزهة‌القلوب. (محمد دبیر سیاقی، کوششگر). تهران: بی‌نا.

نشریات:

نامه صنعت نفت ، دوره 8، شمارة 7، آذر1348.

...................... ، دوره 9، شمارة 8، دی1349.

...................... ، دوره 10، شمارة 5، مهر1350.

...................... ، دوره 11، شمارة 5، مهر1351.

...................، سال 13، شمارة 2، تابستان 1353.