بررسی مستند مداخلات انگلیس در امور داخلی ایران (1320-1324ش)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دکتری تاریخ ایران، دانشگاه شهید بهشتی

چکیده

با هجوم دول متفق در شهریور1320(سپتامبر1941م) به ایران و فروریختن حکومت پهلوی اول، کشور به اشغال متفقین درآمد. حضور تحمیلی آنان در کشور، تبعات مختلفی در زمینه‌‌های اقتصادی‌‌، سیاسی و اجتماعی در پی داشت و علاوه بر اینکه ازلحاظِ روانی و ذهنی، موجب نارضایتی‌های مردمی گردید آثار عملی خود را نیز در امور عینی جامعه برجای نهاد. انگلیس یکی از این کشورهای اشغالگر است که مداخله‌اش در امور داخلی ایران سابقه‌ای دیرینه دارد و در دوره‌های زمانی مختلف، متناسب با ضعف و قوت حکومت مرکزی ایران همواره در حال تغییر بوده است. جنگ جهانی دوم و اشغال ایران توسط متفقین یکی از مهم‌ترین عرصه‌های دخالت انگلیس در امور داخلی ایران است.
هدف: هدف این پژوهش بررسی مداخلات و خسارات دولت انگلیس در ایران، به‌عنوان نمونه‌ای از آثار عینی اشغال ایران در جنگ جهانی دوم است.
روش/رویکرد پژوهش: این پژوهش با رویکردی توصیفی- تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و اسناد و مدارک آرشیوی تهیه شده است.
یافته‌های پژوهش: متفقین با تنظیم قرارداد اتحاد سه‌جانبه تلویحاً اجازة مداخله در امور داخلی ایران را به دست آوردند و این مداخله موجب اختلال در تجارت بازرگانان ایرانی، سردرگمی در ادارة امور توسط دولت ایران و سانسور پست، تلگراف، رادیو و روزنامه‌ها گردید و نهایتاً آمار عظیمی از خسارت در بخش‌های مختلف اقتصادی بر جای گذاشت.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

British interventions in Iran's internal affairs during the years of occupation (1941-1945) based on archival evidence

نویسنده [English]

  • Marjan Borhani
چکیده [English]

Purpose: The fall of Reza Shah (1925-1941) following the occupation of Iran by the Allied Forces during WWII, had economic, political and social consequences, one being interventions by British diplomacy in Iranians’ internal affairs. The influence of the British government in Iran, which changed ovner time relative to the strength or weaknesses of the Iranian government. was intensified by the occupation. This paper explores dimensions of that influence during 1941-1945 based on archival documents in the National Archives of Iran.
Method/Research Design: Library and archives resources were used to prepare this paper.
Findings: By signing a trilateral agreement in Tehran, UK, US, and the Soviet Union implicitly allowed the UK to intervene in Iranians’ internal affairs. This caused disruption in commerce, confusion in public administration, censorship in the media as well as in postal and telecommunication services. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Iran
  • World War II
  • Allied Forces
  • UK
  • censorship

منابع

اسناد

سازمان اسناد  و کتابخانةملی ایران (ساکما)، 619-13-240، 95-130-240، 320-14-240، 996-16-240، 484-28-293،

مرکز اسناد و تاریخ دیپلماسی وزارت امور خارجة ایران(استادوخ)، 1318، کارتن52، پروندة19، شماره سند5.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 1318، کارتن52، پروندة19، شماره سند8.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 1318، کارتن52، پروندة19، شماره سند30.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 1319، کارتن25، پروندة1، شماره سند66.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 1319، کارتن52، پروندة26، شماره سند5.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 1319، کارتن52، پروندة52، شماره سند1.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 1319، کارتن52، پروندة58، شماره سند7.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 1320، کارتن15، پروندة39، شماره سند27.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 1320، کارتن15، پروندة39، شماره سند28.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 1320، کارتن15، پروندة39، شماره سند29.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 1320، کارتن16، پروندة55، شماره سند2.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 1320، کارتن16، پروندة56، شماره سند104.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 1320، کارتن16، پروندة56، شماره سند106.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 1320ش، کارتن16، پروندة56، شماره سند114.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 1320، کارتن16، پروندة56، شماره سند115.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 1320، کارتن16، پروندة56، شماره سند116.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 1320، کارتن16، پروندة56، شماره سند124.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 1320، کارتن16، پروندة56، شماره سند149.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 1320، کارتن16، پروندة3/56، شماره سند152.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 1320، کارتن52، پروندة167، شماره سند1.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 1320، کارتن128، پروندة114، شماره سند4.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 1321، کارتن11، پروندة49، شماره سند39.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 1321،کارتن12، پروندة4.2، شماره سند13.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 1321، کارتن12، پروندة128، شماره سند13.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 1321، کارتن22، پروندة54.1، شماره سند8.16.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 1321، کارتن52، پروندة3/8، شماره سند13.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 1321، کارتن52، پروندة3/8، شماره سند14.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 1322،کارتن12، پروندة2، شماره سند45.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 1322،کارتن12، پروندة7، شماره سند9.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 1322، کارتن12، پروندة7، شماره سند10.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 1322، کارتن52، پروندة44، شماره سند1.

کتاب‌ها

اسنادی از اشغال ایران در جنگ جهانی دوم(1389). (ج1،2،3،4). تهران: مرکز پژوهش و اسناد ریاست جمهوری.

الهی، همایون(1361). اهمیت استراتژیکی ایران در جنگ جهانی دوم. تهران: ستاد انقلاب فرهنگی مرکز نشر دانشگاهی.

ایران در اشغال متفقین : مجموعه اسناد و مدارک 1318تا 1321(1371). (صفاءالدین تبراییان، کوششگر). تهران: نشر دیبا.

خاوری‌نژاد، ابوالفضل(1381). برآورد تولید ناخالص داخلی ایران برای سالهای 1337-1315. تهران: پژوهشکدة پولی و بانکی بانک مرکزی.

صدرزاده، ضیاءالدین(1346). صادرات ایران از دیدگاه رشد اقتصادی. تهران: نشر شمس.

فوران، جان(1378). مقاومت شکننده. (چ2). (احمد تدین، مترجم). تهران: نشر رسا.

مکی، حسین(1380). تاریخ 20 سالة ایران. (ج5). تهران: نشر علمی.

میلسپو، آرتور(1370). آمریکایی‌ها در ایران. (عبدالرضا هوشنگ پهلوی، مترجم). تهران: نشر البرز.

هوشنگ‌ مهدوی، عبدالرضا(1368). تاریخ روابط خارجی ایران از پایان جنگ جهانی دوم تا سقوط رژیم پهلوی. (ج1). تهران: انتشارات مؤلف.

یکتایی، مجید(1354). تاریخ گمرک در ایران. تهران: نشر دانش.

منابع لاتین

Bullard, Sir Reader(1961). The camel must go. Faber and Faber. London.

Iran political Diaries (1997). (volume11): 1939-1942. )General Editor: Dr. R. M. Burrell, Research Editor: Robert L. Jarman(. London.

Donald , Wilber. N.(1958). Iran, past and present. princeton university pressprinceton.