طلاب قفقازی و نقش آنان در تحولات سیاسی - اجتماعی مشهد در اواخر عصر قاجار (حدود 1320 - 1330 ق./ 1902 - 1911م.)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه تاریخ دانشگاه فردوسی مشهد

2 کارشناس ارشد تاریخ و پژوهشگر تاریخ خراسان

چکیده

مشهد در سده‌های سیزدهم و چهاردهم قمری/ قرن نوزدهم و اوایل سدۀ بیستم میلادی، مقصد مهاجران زیادی از مناطق مختلف ایران و سرزمین‌های همجوار ایران همچون آسیای مرکزی، افغانستان، شبه قارۀ هند و قفقاز بود. این گروه‌ها - که به انگیزه‌های مختلفی وارد این شهر شده بودند- به اشکال گوناگون بر وضعیت سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی آن تأثیرگذار شدند. بسیاری از آن‌ها نیز، با گذشت چند نسل عملا به شهروندان اصلی مشهد تبدیل گردیدند و بازماندگان آن‌ها با شهرت‌های اولیۀ خود (بخارائی، هروی، بادکوبه‌ای و...) تا عصر حاضر به زندگی در این شهر ادامه دادند. از آن میان، قفقازی‌ها گروهی مهم از مهاجران را تشکیل می‌دادند. قفقازی‌ها که در دورۀ قاجار و با انگیزه‌هائی چون زیارت، تجارت و تحصیل به مشهد ‌آمده بودند، در عرصه‌های مختلف منشأ اثر شدند؛ گاه در توسعۀ زیرساخت‌های فرهنگی و اقتصادی شهر فعال بودند و گاه در بروز تحولات اجتماعی و سیاسی آن‌جا دخالت داشتند. گروهی از این مهاجران قفقازی، طلبه‌های علوم دینی بودند که در مدارس اطراف حرم رضوی سرگرم تحصیل بودند و بیش از بقیه در صحنۀ تحولات حضور داشتند. این گروه، در دو دهۀ پایانی حکومت قاجار، از مهم‌ترین گروه‌های فعال در شهر بودند. مقالۀ حاضر، به بررسی صحنه‌های مهم نقش‌آفرینی طلاب قفقازی و جایگاه آن‌ها در صحنۀ تحولات این شهر می‌پردازد. رویدادهائی مانند بلوای نان در سال 1321ق./1903م.، انقلاب مشروطۀ ایران و استبداد صغیر از مهم‌ترین این صحنه‌ها بود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Caucasian Seminary Students and their Role in the Political - Social Changes of Mashhad in the Late Qajar Era (1902- 1911)

نویسندگان [English]

  • Javad Abbasi 1
  • Ali Najafzadeh 2
چکیده [English]

During the nineteenth and twentieth centuries, Mashhad was a destination for many immigrants from different parts of Iran and also neighboring regions of Iran such as Central Asia, Afghanistan, the Indian subcontinent and Caucasus. These immigrant groups who had entered Mashhad with different motivations affected the political, social, economic and cultural conditions of this city in different ways. After several generations, many of these immigrants became the main citizens of Mashhad and their descendants are still living in this city with family names that show their origins (Bukharaei, Heravi, Badkoubei etc.). Among the immigrant communities, the Caucasians were an important group. The Caucasians, who migrated to Mashhad during the Qajar Era with motivations such as pilgrimage, trade and education, played influential roles in various fields; they were sometimes active in developing the cultural and economic infrastructures of the city, and were sometimes involved in its social and political movements. A group of these Caucasian immigrants were students who studied in the Islamic seminaries around the Holy shrine of Imam Reza. In the last two decades of the Qajar Era, these Caucasian students were among the most active communities in Mashhad. This article studies the important events in which the Caucasian students played roles and the position of these students in the developments of this city. Among the most important of these events are the bread crisis in 1903, the Constitutional Revolution, and the Minor Tyranny period.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Mashhad
  • Caucasian seminary students
  • political and social developments
  • Qajar era