بازتاب کارکردهای نهاد شاهی در نامۀ طاهر به عبدالله

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه تاریخ دانشگاه اصفهان

2 استادیار گروه تاریخ دانشگاه اصفهان

3 دانشجوی دکترای تاریخ ایران اسلامی دانشگاه اصفهان

چکیده

اندرزنامه‌نویسی، یکی از نمودهای خرد سیاسی و از عوامل تداوم میراث سیاسی ایرانی بود. محور اساسی اندرزنامه‌ها، اندیشۀ شاهی و کارکردهای این نهاد در ادارۀ جامعۀ ایرانی بود. کارگزاری اهورامزدا در زمین، حفاظت از مرزها، دینیاری، عمران و آبادسازی و دادگری، از کارکردهای نهاد شاهی به شمار می‌آمد. با ترجمۀ متون ایرانی به عربی، مضامین اندرزنامه‌ها به دورۀ اسلامی انتقال یافت و البته بستر تازه، تغییراتی در جهت و چگونگی پاره‌ای از کارکردهای نهاد شاهی پدیدآورد. اهمیت نامۀ طاهر، از این روست که وی نخستین سلالۀ حکام ایرانی پس از اسلام را پی‌افکند و اندیشه‌های وی در اخلافش تأثیرگذار بود. نامۀ طاهر، نخستین جلوۀ رویکرد حکام ایرانی پس از اسلام، به ادبیات اندرزنامه‌نویسی ایران باستان است. با بررسی نامۀ طاهر، عیان می‌گردد که طاهر با آموزه‌های باستانی و نهاد شاهی و اندرزنامه‌های باستانی مانند عهد اردشیر آشنائی داشته‌است. یکی از سؤالات دربارۀ نامۀ طاهر، این است که آشنائی او با الگوی ملکداری ایرانی، چه تأثیری در رویکرد و سیرۀ عملی وی در عهده گرفتن کارکردهای نهاد شاهی و سیاست وی در قبال خلافت عباسی داشته‌است؟ مقالۀ حاضر با رویکردی تحلیلی، به تکوین کارکردهای نهاد شاهی در ایران باستان و تغییر آن‌ها در دورۀ اسلامی و بازیابی کارکردهای نهاد شاهی در نامۀ طاهر می‌پردازد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Reflection of Functions of the Monarchial Institution in the Letter of Taher to Abdollah

نویسندگان [English]

  • Fereydoun Allahyari 1
  • Asghar Foroughi 2
  • Mohsen Morsalpour 3
چکیده [English]

Writing letters of advice was one of the manifestations of political wisdom, and a factor in the continuity of Iranian political heritage. The main subjects of letters of advice were the concept of monarchy, and the functions of the monarchial institution in running Iranian society. Acting on behalf of Ahura Mazda on earth, protecting the borders, assisting religion, construction and development, and providing justice were among the functions of the monarchial institution. By translating Persian texts into Arabic, the themes of advice letters were transferred to the Islamic period and, of course, the new conditions created changes in the direction and quality of some functions of the monarchial institution. The importance of the letter of Taher lies in the fact that he initiated the first lineage of Iranian rulers after Islam, and so his thoughts influenced his successors. Taher's letter is the first manifestation of the approach taken by Iranian rulers after Islam to the ancient Persian literature of writing letters of advice. An examination of the letter of Taher reveals that Taher was familiar with the ancient teachings and the monarchial institution, and with ancient letters of advice such as the Testament of Ardeshir. One of the questions about Taher's letter is what effects his familiarity with the Iranian model of statecraft had on his approach, on his conduct in carrying out the functions of the monarchial institution, and on his policy towards the Abbasid Caliphate. The present paper, using an analytical approach, describes the functions of the monarchial institution in ancient Persia and the changes to these functions in the Islamic period, and studies the functions of the monarchial institution in the letter of Taher.

کلیدواژه‌ها [English]

  • letter of Taher
  • monarchial institution
  • assisting religion
  • caliphate
  • Justice