پژوهشی در نقش اسناد دیوانی در تبیین ساختار قدرت دولت تیموریان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

1 مربی کتابداری و اطلاع رسانی سازمان اسناد و کتابخانۀ ملی ایران

2 دانشجوی دکتری تاریخ ایران دانشگاه تهران

چکیده

هدف: هدف اصلی پژوهش حاضر، علاوه بر تبیین ویژگی‌های اسناد دیوانی دوره تیموری (قرن نهم قمری)، بررسی نقش و اهمیت ‌این اسناد در شناخت ساختار قدرت و نظام دیوان­سالاری تیموریان است.
جامعۀ آماری: جامعۀ مورد بررسی، کلیه اسناد دیوانی صادرشده از جانب شاهان تیموری (سلطانیات) است که اصل سند در حال حاضر در آرشیوها یا موزه‌های کشورهای مختلف نگهداری می‌شود.
روش/ رویکرد پژوهش: شناسایی و گردآوری اسناد مورد نظر ‌این پژوهش در سراسر جهان، به روش کتابخانه‌ای و مراجعه به آرشیوهای مختلف صورت گرفته است. تجزیه و تحلیل داده‌ها نیز با استفاده از روش تحقیق تاریخی مبتنی بر متون معتبر انجام پذیرفته است.
یافته‌های پژوهش: از دوره تیموری- با وجود متون تاریخی متعدد و معتبر- اسنادی که اصل آن‌ها به‌دست ما رسیده باشد، محدود و انگشت شمار است.‌ این تحقیق نشان می‌دهد که علاوه بر 9 سندی که تاکنون از ‌این دوره شناخته شده، دو سند نیز در آرشیو ملی افغانستان نگهداری می‌شود که مربوط به سلطان حسین بایقرا، آخرین زمامدار تیموری است. باوجود مشابهت‌های کلی، اسناد متعلق به دوره تیموریان را در مقاطع مختلف، با توجه به‌ زمان و مکان صدور سند، می‌توان مورد بررسی قرار داد؛ به‌ویژه، فرمان‌های صادره از جانب شاهرخ، که همگی به‌فاصله یک سال صادر شده و مکان صدور آن‌ها مربوط به غرب ‌ایران است.
نتیجه­گیری: تعداد اسناد اصل برجای مانده از دوره تیموری، بازگوکننده نکات مهمی از تاریخ سیاسی – اجتماعی زمان خود است؛ هرچند تعداد آن‌ها انگشت­شمار است و موجب شده کماکان ناگفته‌های زیادی در خصوص ساختار دیوانی و نظام دیوان­سالاری‌این عصر وجود داشته باشد. نتایج تحقیق حاضر نشان می‌دهد که اسناد موجود حکایت از ساختاری خاص دارد که در پرتو آن می‌توان رابطه بین شاه، شاهزاده، و خان مغول در عصر تیمور را بررسی کرد. در عصر شاهرخ نیز وابستگی‌های مکانی و زمانی صدور اسناد را باید با توجه به‌حوادث و رویدادهای ثبت شده در متون تاریخی مورد توجه قرار داد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Gholamreza Amirkhani

نویسنده [English]

  • Gholamreza Amirkhani 1 2
چکیده [English]

Purpose: The main objective of this study, in addition to defining the characteristics of governmental records in the Timurid era (ninth Hijri century), is evaluation of the role and importance of these records in analyzing the power structure and bureaucracy of the Timurids.
Universe:  This study embraces all governmental records issued by Timurid Kings (Soltaniat) of which originals are now kept in archives or museums of different countries.
Methodology / Approach: The process of identifying and collecting the documents sought by this study has been conducted through libraries and by referring to different archives around the world. The collected data has been analyzed by applying the method of historical research based on authentic texts.
Findings: Despite the existence of numerous and authentic historical texts related to the Timurid era, there are a limited number of original records remaining from this period. This study establishes that in addition to the nine records so far known to be from the Timurid period there are two other records, kept in the Afghanistan National Archives, that belong to Sultan Husayn Bayqarah, the last Timurid ruler. Despite the overall similarity, the records belonging to the Timurid period can be examined from different perspectives according to their time and the origin of their issuance.  This is particularly true of the commands by Shahrukh, which were all issued with one-year intervals. They were issued in the west of Iran.
Conclusions: Because of the limited number of original records remaining from the Timurid era, there are yet many unsaid facts about the structure of administration and the system of bureaucracy in this era. Nevertheless, the limited documents remaining still reflect some important political-social aspects of the history of the Timurid era. According to the findings of this study, the available records indicate a special administration structure in the light of which the relationship between the king, the prince and the khan of Mughal in the Timurid era can be studied. In the era of Shahrukh, the element of time and the origin of the documents’ issuance should be considered, associated with the events recorded in historical texts.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Timurid
  • governmental records
  • royal commands
  • Teymour Gurkani
  • Shahrukh Teymouri
  • Husayn Bayqarah