نقد و بررسی نامۀ ارسالی شاهوردی خان، خان گنجه به دولت عثمانی (با تاکید بر روابط ایران)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد تاریخ ایران دورۀ اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد پارس آباد مغان

2 دانشجوی دکتری تاریخ ایران دورۀ اسلامی دانشگاه تبریز

3 دانشجوی دکتری تاریخ ایران دورۀ اسلامی دانشگاه پیام نور و عضو هیئت علمی دانشگاه پیام نور

چکیده

هدف: هدف از این مقاله نقد و بررسی نامۀ ارسالی شاهوردی خان، خان گنجه به دولت عثمانی و با تاکید بر روابط ایران است.
روش/رویکرد پژوهش: این پژوهش با تکیه بر اسناد و مدارک و با رویکرد توصیفی – تحلیلی به نقد و بررسی این نامه پرداخته است.
یافته‌ها و نتایج: پس از فروپاشی دولت صفوی برخی از ایالت‌های منطقۀ قفقاز به فکر تجزیه‌طلبی و جدایی افتاده و تلاش‌های زیادی را برای بدست آوردن استقلال از خود نشان دادند. یکی از این ایالت‌ها، ایالت گنجه بود که به مرکز رقابت دو حکومت ایران و عثمانی در منطقه تبدیل گشت. در این زمان، حکومت روسیه تزاری، برای نفوذ و تسلط بیشتر در این منطقه، افزایش ارسال سفیر و ایلچی را در دستور کار خویش قرار داد. این اقدام روسیه، ایالت گنجه را وارد یک رقابت سه جانبه، مابین قدرت‌های روز آن دوره یعنی (روسیه، ایران و عثمانی) کرد. در دورۀ تاریخی مورد نظر چهارمین مرکز قدرت در منطقه، خانات و زمین‌داران محلی بودند. این ممالک در یک پروسۀ رقابتی سه جانبه، با نیت حفظ استقلال و حاکمیت محلی خویش در فکر پیوستن به یکی از این قدرت‌های بزرگ بود. عملکرد خانات گنجه به ویژه شاهوردی خان در راستای تحکیم روابط خویش با دولت عثمانی و الحاق این ایالت به دولت عثمانی با استناد به نامه مذکور موضوع این پژوهش است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Review of Shahverdi Khan's Letter to the Ottoman Empire (with an Emphasis on Relationships with Iran)

نویسندگان [English]

  • Mazaher Solhi 1
  • Mohammad Aziznejad 2
  • Mirsamad Mousavi 3
چکیده [English]

Purpose: This study tries to review the letter sent from Shahverdi Khan, the Khanate of Ganja, to the Ottoman Empire with an emphasis on the relationships with Iran.
Methodology/Approach: The data has been collected from documents and analyzed through descriptive-analytic research methods.
Results: After the collapse of the Safavid dynasty some states in the Caucasus sought independence. Ganja, which was among these states, became the focus of a contest between Iran and the Ottoman Empire. In that time, the Tsarist autocracy in Russia tried to increase its influence and dominance in the region by sending more ambassadors and legates. This action led to a trilateral contest among the three powers in the region, Iran, Ottoman, and Russia. The fourth power in the region, in that period of time, were the khanates and local landowners. These landowners tried to ally themselves with one of these three great powers to gain their independence and local dominance.
The focus of this study is on the content of the letter by the Ganja khanate, "Shahverdi Khan", written to the Ottoman's chancellor. Furthermore, the attempt of Ganja khanates, especially Shafverdi Khan, to establish increasing relationships with the Ottoman Empire is investigated in this study. The khanate's policy with regard to joining Ganja to the Ottoman Empire is further studied in detail. In the final section of the paper, the original letter and a summary of it is translated, explained and reviewed. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Iran
  • Khanates of Ganja
  • the Ottoman Empire
  • Caucasus
  • Shahverdi Khan

1. فارسی

 

تاجبخش،احمد(1362). س‍ی‍اس‍ت‍‌های‌ اس‍ت‍ع‍م‍اری‌ روس‍ی‍ه‌ ت‍زاری‌ و ان‍گ‍ل‍س‍ت‍ان‌ و ف‍ران‍س‍ه‌ در ای‍ران‌ ن‍ی‍م‍ه‌ اول‌ ق‍رن‌ ن‍وزده‍م. ت‍ه‍ران‌‏‫: اق‍ب‍ال.

رهربرن(1357). نظام ایالات در دوره صفویه(کیکاووس جهانداری،مترجم). تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.

سیوری،راجر(1380). ایران عصر صفوی(کامبیزعزیزی،مترجم). تهران:

صفی پور، علی(1377). حکومت‌های محلی قفقاز در عصر قاجار.تهران: موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران.

گوگچه، جمال(1373). قفقاز و سیاست امپراتوری عثمانی(وهاب ولی،مترجم).تهران: مرکز انتشارات وزارت امور خارجه.

لاکهارت، لارنس(1380). انقراض سلسله صفوی(اسماعیل دولتشاهی،مترجم). ت‍ه‍ران‌: ع‍ل‍می‌و ف‍ره‍ن‍گ‍ی.

میرزا سمیعا،محمد سمیع(1378). تذکره الملوک و سازمان اداری حکومت صفوی(تعلیقات مینورسکی بر‌تذکره الملوک).(سید محمد دبیرسیاقی،کوشش‌گر).( مسعود رجب‌نیا،مترجم).تهران: امیرکبیر.

نقیب زاده،احمد(1384). تاریخ دیپلماسی و روابط بین الملل. تهران: نشر قومس.

نوایی،عبدالحسین(1377). روابط سیاسی و اقتصادی ایران در دوره صفویه. تهران:سمت.

یاغی،احمد اسماعیل(1379). دولت عثمانی از اقتدار تا انحلال( رسول جعفریان،مترجم).قم:

 

 

2.لاتین

 

BOA(BaşbakanlıkOsmanlıArşivi),CH(CevdetHâriciye), No: 4546.

BOA, HAT (Hatt-ı Hümayun), No: 5/153.

BOA, HAT, No: 7/224.

BOA, HAT, No: 37263-B.

Yusuf İhsan Genç, Hacı OsmanYıldırım, NazımYılmaz, Mustafa Küçük, SinanSatar, İbrahim Karaca, (Yayına Hazırlayanlar).(2000). Başbakanlık Osmanlı Arşivi Rehberi. İstanbul: Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı Yayınları.

Çakır, Baki(2003). Osmanlı Mukataa Sistemi (XVI-XVIII.Yüzyıl). İstanbul: Kitabevi Yayınları.

Çakmak, Mehmet Ali(1996). Hanlıklar Devrinde Azerbaycan -Türkiye  Münasebetleri(1723-1829). Yayınlanmamış Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler  Enstitüsü  Genel Türk Tarihi  Anabilim Dalı, Ankara .

Kılıç Orhan(2001).Ocaklık  Sancakların  Osmanlı Hukukunda ve İdarî  Tatbikattaki Yeri. Fırat  Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, XI/1.

----------------(2007). Ocaklık In DİA (Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi). İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, XXXIII.

-----------------(1999).Yurtluk-Ocaklık  ve  Hükümet Sancaklar Üzerine  Bazı  Tespitler. OTAM (Ankara Üniversitesi  Osmanlı Tarihi Araştırmave  Uygulama  Merkezi  Dergisi), X.

Mustafazadə, Tofiq(2002). XVIII Yüzillik-XIX Yüzilliyin əvvəllərində  Osmanlı-Azərbaycan  münasibətləri. Bakı: Elm  Neşriyyatı.

Kemal, Gurulkan; Ali  Osman,  Çınar; Yusuf,  İhsan;  Genç, Uğurhan  Demirbaş(Hazırlayanlar).(2009). Osmanlı Belgelerinde Karabağ. İstanbul: Başbakanlık  Devlet  Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi  Daire  Başkanlığı  Yayınları.

İsmet Demir, Hacı Osman Yıldırım,Uğurhan Demirbaş, Zahit Yıldırım, Mücahit Demirel, Hüseyin Arslan, Fuat Yavuz, Mustafa Serin, Muhittin Eliaçık(Hazırlayanlar).(1992). Osmanlı Devleti ile Azerbaycan Türk Hanlıkları Arasındaki Münâsebetlere Dâir Arşiv Belgeleri:Karabağ-Şuşa, Nahçıvan, Bakü, Gence, Şirvan,Şeki, Revan, Kuba, Hoy (1578-1914)( c. 1).Ankara: Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü