تبعید اقبال السلطنۀ ماکوئی در جنگ جهانی اول: نمونه‌ای از مداخلات روس‌ها در امور داخلی ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای تاریخ ایران دورۀ اسلامی دانشگاه اصفهان

2 استادیار گروه تاریخ دانشگاه ارومیه

چکیده

مرتضی‌قلی‌خان اقبال السلطنۀ ماکوئی، در طول حکمرانی خویش (1277-1302 ش.)، به سبب‌ موقعیت خاص ماکو در مجاورت با روسیه و عثمانی، روابط نزدیکی با آن دو قدرت سیاسی‌ بویژه روس‌ها برقرار کرد تا قدرت خویش را در این ناحیه از ایران تحکیم بخشد. او در این‌ سیاست،ادامه‌دهندۀ راه اجداد خویش بود. موقعیت سردار ماکو در آغاز جنگ جهانی اول، به‌ علت ورود عثمانی و روسیه به جنگ، بسیار حساس شد. این امر، به دلیل مجاورت ماکو در مرز آن دو قدرت و نقش این شهر به عنوان پل ارتباطی میان آن دو کشور بود. اقبال السلطنه‌ با توجه به مسافرتی که قبل از جنگ به برلین داشت و با تبلیغات اتحاد اسلام از یک سو و از طرفی دیگر، با تحریکات شدید عثمانی‌ها در میان کردهای منطقه-که قدرت نظامی سردار را شکل می‌دادند- و حملات آن‌ها به منافع روسیه، برای حفظ منافع خود، در آغاز جنگ جهانی‌ به عثمانی‌ها گرایش یافت و این رفتار خود را در اشکال مختلف بویژه در جلوگیری از امتداد خط آهن تبریز-جلفا تا ماکو نشان داد. این سیاست سردار، سبب سوءظن روس‌ها و تبعید وی‌ به تفلیس گردید. با تبعید حاکم ماکو، تلاش دولت ایران برای بازگرداندن وی به نتیجه نرسید، تا این‌که روس‌ها، وی را بعد از دو سال و نیم تبعید، به ایران بازگرداندند. او بعد از بازگشت به‌ کشور و به دنبال عقب‌نشینی روس‌ها از خاک ایران به علت انقلاب 1917 م. روسیه، سیاست‌ گرایش به عثمانی را به شکل ملموس‌تری ادامه داد. این اقدامات وی، تأییدی بر گرایش او به عثمانی در آغاز جنگ جهانی بود؛ گرایشی که همانند گرایش اغلب ایرانیان به متحدین در طول جنگ به اشکال مختلف سرکوب شد و به نتیجۀ مشخص نرسید.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Exile of Eghbal al-Saltane-ye Makou’ie in the First World War: One Instance of the Interference of Russians in the Internal Affairs of Iran

نویسندگان [English]

  • Jafar Agha Zadeh 1
  • M Bayat 2
چکیده [English]

Morteza Gholi Khan Eghbal al-Saltane-ye Makou’ie, in accordance with the special situation of Makou in its proximity to Russia and the Ottoman Empire, created close relationships during his reign with these two political powers, especially Russia, in order to strengthen his own power in this region of Iran. He followed his predecessor’s policy. At the beginning of the First World War, the situation of Makou became very sensitive due to the entry of Russia and the Ottoman Empire into the war. This was due to the proximity of Makou to the border of those two powers, and the role of this city as the intermediary bridge between those two powers. With regard to his journey to Berlin before the war, the propagation of Islamic unity and on the other hand, intensive persuasions of Ottomans among the Kords of the region (which composed their military power) and their attack on the revenues of Russia, Eghbal al-Saltane favored the Ottmans at the beginning of the World War to maintain his revenues. He expressed this stance in different ways, especially by avoiding extension of the Tabriz-Jolfa railroad as far as Makou. This policy of ruler made the Russians umbrageous and resulted in his exile to Teflis. After the exile of Makou’s ruler, the attempts of the Iranian government to bring him back remained abortive. The Russians returned him to Iran after two and half years of exile. Following this return, and the retreat of Russia from Iran due to the Russian revolution (1917), he continued the policy of favoring the Ottomans more unambiguously. This policy maintained and emphasized favoring the Ottomans by him at the beginning of the World War, but did not achieve a useful result and was repressed, like the tendency that most of Iranians had toward allied parties during the war.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Eghbal al-Saltane
  • World War I (1914-1918)
  • Russia
  • Iran
  • Makou