بررسی وقایع‌نگاری ناشناخته‌ای از صدر قاجار (تاریخ فتحعلی شاه قاجار به قلم اورجانی)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه تاریخ دانشگاه تبریز

چکیده

یکی از وقایع نگاری‌های اواخر سلطنت فتحعلی شاه قاجار- که تا کنون معرفی، بررسی و تصحیح انتقادی نشده و در زاویه ناشناختگی و گمنامی مانده است- کتابی خطی تحت عنوان «تاریخ فتحعلی شاه قاجار»، از نویسنده‌ای به نام محمد حسین بدایع نگار اورجانی است. مولف، این کتاب را به دستور فتحعلی شاه در سال 1248ق. به رشته تحریر کشیده است و تنها یک نسخه از آن موجود است و آن نیز، در کتابخانه ملی تبریز نگهداری می‌شود. اورجانی، از منشیان و دیوانیان سنتی صدر قاجار به شمار می‌رفت و این کتاب را، چندین سال بعد از عبدالرزاق دنبلی، مولف مآثرالسلطانیه و میرزا محمد صادق وقایع نگار مروزی، مولف تاریخ جهان آرا و یک سال قبل از تاریخ ذوالقرنین میرزا فضل‌اله خاوری نوشت. مقتدای او در وقایع نگاری، ابوالفضل عبداله وصاف است و به شیوه او، گزارش رویدادهای تاریخی را، با تکلف و تصنع و پیچیدگی و عبارت پردازی ملال آور و اشعار فراوان عربی و فارسی همراه ساخته است. محتوای کتاب، شامل مقدمه و اصل و نسب قاجار تا جنگ‌های دوم ایران و روس به صورت مختصر است. این مقاله، به معرفی این اثر خطی، نویسنده‌اش و بررسی انتقادی محتوای آن پرداخته است و سعی دارد برای نخستین بار از سبک نگارش و شیوه تاریخ‌نویسی اورجانی، گرته‌برداری و تقلیدهای او و نیز جایگاه وی در میان مورخان صدر قاجار در بررسی مقایسه‌ای، آگاهی‌هایی به دست دهد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Study on a Little-Known Chronicle of the Early Qajar Era (the History of Fat’h Ali Shah Qajar Written by Oorjani)

نویسنده [English]

  • Abbas GHADIMI GHEIDARI
چکیده [English]

One of the chronicles of the late years of Fat’h Ali Shah Qajar’s reign – which has yet not been introduced, reviewed, and critically edited and has been left unknown and anonymous – is a manuscript titled (the History of Fat’h Ali Shah Qajar) by an author called Mohammad Hossein Badaye’ Negar Oorjani. The author has written this book by order of Fat’h Ali Shah in 1833 and only one copy of it exists which is kept at the Central Library of Tabriz. Oorjani was a traditional courtier and secretary in the early Qajar and wrote this book several years after Ma’aser-al-Soltanieh by Abolrazzaq Danbali and Tarikh-e Jahan-Ara by Mirza Mohammadsadeq Vaqaye’-Negar Marvazi and one year before Tarikh-e Zolqarnein by Mirza Fazlollah Khavari were written. Oorjani followed Abolfazl Abdollah Vassaf’s style in chronology and his reports of historical events were accompanied with complexities and tedious wording, and plenty of Arabic and Persian poems. The book content includes an introduction and a brief genealogy of Qajar up to the second wars of Iran and Russia. This article introduces this manuscript and its author, and critically analyses its content. It tries, for the first time, to introduce Oorjani’s writing style, method for writing history, his calquing and imitations and his position among the historians of the early Qajar Era by a comparative study.

کلیدواژه‌ها [English]

  • History of Fat’h Ali Shah Qajar
  • manuscript
  • Mohammadhossein Oorjani
  • historical writing style
  • critical study